Arrest van het Hof van 22 april 1997.

De toepasselijkheid van verordening nr. 3835/90

24 In haar schriftelijke opmerkingen stelt de Franse regering, dat verordening nr, 3835/90 op het hoofdgeding van toepassing is.

25 Ingevolge artikel 3, lid 1, van die verordening worden met ingang van 1 januari en tot en met 31 december 1991 de rechten van het gemeenschappelijk douanetarief volledig geschorst voor de in de bijlage bij de verordening opgesomde producten van oorsprong uit de vier betrokken staten.

26 Deze bijlage vermeldt de diverse producten voor menselijke consumptie van ex-hoofdstuk 21 van de GN, met uitzondering van suikerstroop, bedoeld in de onderverdelingen 2106 90 30, 2106 90 51, 2106 90 55 en 2106 90 59.

27 Daaruit volgt, dat ingevolge deze verordening geen douanerechten mochten worden geheven over de invoer in Nederland, op 25 juni 1991, van poederkoffie van oorsprong uit Colombia.

28 Het staat aan de verwijzende rechter om in het kader van de nationale procedurevoorschriften na te gaan, of het onderhavige geschil door toepassing van verordening nr. 3835/90 kan worden opgelost.

De uitlegging van artikel 133, lid 1, van het Verdrag

29 Volgens Road Air ziet artikel 133, lid 1, van het Verdrag niet alleen op producten van oorsprong uit de LGO, maar ook op producten uit derde landen, die in de LGO in het vrije verkeer zijn gebracht.

30 Road Air beroept zich om te beginnen op artikel 132, lid 1, van het Verdrag, dat haars inziens de Lid-Staten de verplichting oplegt op hun handelsverkeer met de LGO de regeling toe te passen welke zij krachtens het Verdrag tegenover elkaar zijn aangegaan. Voorts verwijst zij naar de Duitse versie van artikel 133, lid 1, van het Verdrag, die spreekt van „Waren aus den Ländern und Hoheitsgebieten (...)” (goederen van oorsprong uit de LGO). Ten slotte beroept zij zich op de economie van artikel 134, dat volgens haar elke zin zou verliezen, indien de preferentiële behandeling in de Lid-Staten alleen zou toekomen aan producten van oorsprong uit de LGO.

31 Dienaangaande zij opgemerkt, dat in de Nederlandse, de Engelse, de Deense, de Ierse, de Griekse, de Spaanse, de Finse en de Zweedse versies bewoordingen worden gebezigd die expliciet naar „goederen” of „producten” verwijzen: „goederen van oorsprong uit (...)”, „goods originating in (...)”, „varer med oprindelse i (...)”, „carrai de thionscnamh na (...)”, „των καταγόμενων εμπορευμάτων από (...)”, „mercancías originarias de (...)”, „peräisin (...) tavaroiden (...)”, „varor med ursprung i (...)”. Volgens deze versies kan artikel 133, lid 1, van het Verdrag bijgevolg uitsluitend van toepassing zijn op producten van oorsprong uit een LGO.

32 In andere taalversies (de Franse, de Italiaanse en de Portugese) worden vagere bewoordingen gebruikt: „importations originaires de (...)”, „importazioni originarie dei (...)”, „importações originárias dos (...)”. Deze versies zijn uiteraard vatbaar voor een uitlegging die zich met de voorgaande verdraagt. De Duitse versie ten slotte spreekt van „Waren aus (...)” en doelt evenals de in de vorige rechtsoverweging vermelde taalversies op „goederen”, zonder evenwel een term te gebruiken die rechtstreeks de idee van oorsprong tot uiting brengt. Zelfs al zou zij op dit punt dubbelzinnig zijn, moet zij worden uitgelegd op een wijze die strookt met de overige taalversies.

33 Voor het overige zijn, op basis van deze uitlegging, in de zes door de Raad krachtens artikel 136 van het Verdrag vastgestelde besluiten alleen producten van oorsprong uit de LGO van douanerechten en heffingen van gelijke werking vrijgesteld. Evenzo is bij overeenkomst 64/533, waardoor de bijzondere associatieregeling voor de LGO van toepassing is geworden op de Nederlandse Antillen, protocol 64/534/EEG betreffende de invoer in de Europese Economische Gemeenschap vaň in de Nederlandse Antillen geraffineerde aardolieprodukten (PB 1964, blz. 2416), toegevoegd, volgens hetwelk de bijzondere regeling voor die producten nog steeds verschilt van die welke voor dezelfde producten van oorsprong uit derde landen geldt.

34 Ten slotte zij beklemtoond, dat ingevolge de door Road Air voorgestane uitlegging aan de LGO een regeling zou moeten worden toegekend die vergelijkbaar is met die welke de Lid-Staten krachtens het Verdrag geleidelijk tegenover elkaar aangaan, zulks niet alleen voor de invoer van producten van oorsprong uit de LGO, maar ook voor aldaar ingevoerde producten; daardoor zouden de LGO deel uitmaken van het gemeenschappelijk douanegebied, hetgeen aanzienlijk verder gaat dan in het Verdrag is voorzien.

35 Bijgevolg moet worden vastgesteld, dat artikel 133, lid 1, niet van toepassing is op de invoer van goederen die niet van oorsprong zijn uit de LGO, doch die zich aldaar in het vrije verkeer bevinden, en dat bovendien het vierde deel van het Verdrag niet in een specifieke regeling voor dergelijke producten voorziet.

36 Anders dan Road Air stelt, ontneemt deze uitlegging artikel 134 van het Verdrag niet elke betekenis. Dienaangaande kan worden volstaan met de vaststelling dat, na de inwerkingtreding van het Verdrag en tot de totstandbrenging van het gemeenschappelijk douanegebied, bepaalde producten van oorsprong uit derde landen aan verlaagde douanerechten konden worden onderworpen dan wel van douanerechten konden worden vrijgesteld in een LGO en vervolgens in de Lid-Staat waarmee dit LGO bijzondere betrekkingen onderhield. Zulks kon leiden tot verleggingen van het handelsverkeer ten nadele van een van de Lid-Staten, die zich dan op grond van artikel 134 tot de Commissie kon wenden.

De uitlegging van artikel 136 van het Verdrag

37 Artikel 136, eerste alinea, voorziet in een „eerste periode van vijf jaar”, tijdens welke een aan het Verdrag gehechte toepassingsovereenkomst de wijze van toepassing en de procedure van de associatie van de LGO bepaalt. Ingevolge artikel 136, tweede alinea, stelt de Raad op basis van de bereikte resultaten en de in het Verdrag neergelegde beginselen de bepalingen vast voor „een nieuwe periode”.

38 Road Air is van mening, dat de Raad op basis van artikel 136, tweede alinea, na vorenbedoelde aan het Verdrag gehechte toepassingsovereenkomst, slechts één besluit betreffende de associatie met de LGO mocht vaststellen. De praktijk van de Raad om na het besluit dat volgde op de toepassingsovereenkomst, een reeks opeenvolgende besluiten vast te stellen, is haars inziens dus in strijd met het Verdrag.

39 Dienaangaande zij opgemerkt, dat artikel 136, tweede alinea, weliswaar niet de duur bepaalt van de nieuwe periode waarvoor de Raad bepalingen mag vaststellen die ter bereiking van de doeleinden van de associatie noodzakelijk zijn, maar de Raad op dit punt wel een ruime discretionaire bevoegdheid verleent.

40 De associatie met de LGO moet tot stand worden gebracht volgens een dynamisch en geleidelijk proces, in het kader waarvan het noodzakelijk kan zijn dat ter bereiking van de in artikel 132 van het Verdrag genoemde doeleinden meerdere bepalingen worden vastgesteld, rekening houdend met de resultaten die dankzij de eerdere besluiten van de Raad zijn bereikt.

41 Gelet op deze doelstellingen moet artikel 136, tweede alinea, aldus worden uitgelegd, dat daarin niet is voorzien in een enkele „nieuwe periode” waarvoor de Raad bevoegd is de ter bereiking van de doeleinden van de associatie noodzakelijke bepalingen vast te stellen, doch dat daarbij een regeling is ingevoerd volgens welke de Raad verschillende opeenvolgende besluiten mag vaststellen, die elk bepalingen „voor een nieuwe periode” bevatten.

42 Daar de diverse besluiten die de Raad op basis van deze bepaling heeft vastgesteld, derhalve geldig waren, moet vervolgens worden nagegaan, welk besluit van toepassing was ten tijde van de feiten in het hoofdgeding, die zich hebben voorgedaan op 25 juni 1991, en welke regeling gold voor goederen van oorsprong uit derde landen, die zich in de LGO in het vrije verkeer bevonden.

De toepasselijkheid van het vijfde en het zesde besluit

43 De periode van 16 maanden tussen 1 maart 1990 en 30 juni 1991 werd vanaf 20 september 1991 zowel door het vijfde als door het zesde besluit gedekt; de behandeling van goederen van oorsprong uit derde landen, die zich in een LGO in het vrije verkeer bevonden, was in beide besluiten verschillend geregeld.

44 Het vijfde besluit, dat bij artikel 1 van besluit 91/110 was verlengd tot en met 30 juni 1991, voorzag slechts in vrijdom van douanerechten en heffingen bij invoer in de Gemeenschap voor producten van oorsprong uit de LGO (artikel 70), die in bijlage II bij dat besluit werden omschreven als producten die aldaar geheel en al waren verkregen of toereikend waren verwerkt, met uitsluiting van producten van oorsprong uit derde landen.

45 Het zesde besluit, in werking getreden op 20 september 1991, geldt ingevolge artikel 240 ervan voor een op 1 maart 1990 ingegane periode van tien jaar. Voor producten van oorsprong uit derde landen, die zich in een LGO in het vrije verkeer bevinden, bevat dit besluit een gunstiger regeling dan het vijfde besluit. Artikel 101, lid 2, ervan voorziet immers voor een aantal van die producten in vrijdom van douanerechten, op voorwaarde, onder meer, dat daarvoor in het betrokken LGO douanerechten of heffingen van gelijke werking zijn betaald, die gelijk zijn aan of hoger dan de douanerechten die in de Gemeenschap gelden bij invoer van deze zelfde producten, en er geen vrijstelling of restitutie, geheel of gedeeltelijk, op is toegepast.

46 Bijgevolg gold ten aanzien van de betrokken invoer, die op 25 juni 1991 plaatsvond, vanaf 20 september 1991 het zesde besluit, dat met terugwerkende kracht van toepassing was op verrichtingen sinds 1 maart 1990.

47 Zoals de advocaat-generaal in de punten 24 tot en met 43 van zijn conclusie heeft opgemerkt, kan een dergelijke toepassing met terugwerkende kracht toelaatbaar worden geacht, voor zover zij voor de belanghebbende tot een gunstiger rechtssituatie kan leiden en voor zover zijn gewettigd vertrouwen naar behoren wordt geëerbiedigd.

48 Dienaangaande moet erop worden gewezen, dat de Lid-Staten de in de Gemeenschap te betalen douanerechten dienen te verminderen met de in de LGO reeds betaalde douanerechten of heffingen van gelijke werking.

49 Mitsdien moet op de vraag van de verwijzende rechter worden geantwoord, dat de bepalingen van het vierde deel van het Verdrag, meer in het bijzonder de artikelen 132, lid 1, 133, lid 1, en 134, aldus moeten worden uitgelegd, dat op 25 juni 1991 douanerechten konden worden geheven bij invoer in de Gemeenschap van goederen van oorsprong uit derde landen, die zich in een LGO in het vrije verkeer bevonden, voor zover, overeenkomstig artikel 101 van het zesde besluit, de in het betrokken LGO betaalde rechten lager waren dan de in de Gemeenschap toepasselijke rechten.

Kosten

50 De kosten door de Nederlandse en de Franse regering alsmede door de Raad van de Europese Unie en de Commissie van de Europese Gemeenschappen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakt, kunnen niet voor vergoeding in aanmerking komen. Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen.