Hoge Raad, 10-03-2026, ECLI:NL:HR:2026:334, 25/00322

De rechter is bij de beoordeling van het beklag over de inbeslagneming niet verplicht ambtshalve te onderzoeken of voortzetting van het beslag in overeenstemming is met de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Als echter door of namens de klager wordt aangevoerd dat zijn persoonlijke belangen bij de opheffing van het beslag zwaarder moeten wegen dan het met artikel 94 en/of 94a Sv nagestreefde strafvorderlijk belang bij het voortduren daarvan, kan de rechter gehouden zijn blijk te geven van zo’n onderzoek. Bij een beslag dat is gelegd op grond van artikel 94a Sv kan de rechter daarnaast gehouden zijn blijk te geven van zo’n onderzoek als door of namens de klager wordt aangevoerd dat geen redelijke verhouding bestaat tussen de waarde van de inbeslaggenomen voorwerpen en de te verwachten hoogte van de eventuele betalingsverplichting(en).

De vraag wanneer de rechter blijk moet geven van een onderzoek naar de vraag of voortzetting van het beslag in overeenstemming is met de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, en – als dat het geval is – welke eisen moeten worden gesteld aan de motivering van zijn beslissing, laat zich niet in algemene zin beantwoorden, maar is afhankelijk van de concrete onderbouwing en de indringendheid van de door of namens de klager aangevoerde argumenten. Ook is van belang wat daarover door het openbaar ministerie wordt ingebracht. Verder komt betekenis toe aan het tijdsverloop sinds de beslaglegging en aan de termijn waarbinnen een beslissing in de hoofdzaak of in de ontnemingsprocedure redelijkerwijs valt te verwachten. Naarmate meer tijd is verstreken – en de klager dus al langer door het beslag wordt getroffen – kan meer gewicht toekomen aan de persoonlijke belangen van de klager bij de opheffing van het beslag.

Mede in verband met de beoordeling door de rechter of voortzetting van het beslag in overeenstemming is met de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit mag van het openbaar ministerie worden verlangd dat het, zoveel als mogelijk is gelet op de fase waarin de zaak zich bevindt, in de beklagprocedure informatie verschaft over het beslag en over de onderliggende strafzaak of ontnemingsprocedure. In geval van conservatoir beslag gaat het daarbij in het bijzonder om de waarde van de inbeslaggenomen voorwerpen in relatie tot de (te verwachten) hoogte van de betalingsverplichting in verband waarmee wordt beoogd een verhaalsmogelijkheid zeker te stellen. Omdat tijdens de raadkamerprocedure het onderzoek in de strafzaak en/of de ontnemingszaak veelal nog loopt, zal het openbaar ministerie in de regel alleen een voorlopige en globale uitspraak kunnen doen over de hoogte van de te vorderen betalingsverplichting.

Als de beklagrechter van oordeel is dat hij over onvoldoende gegevens beschikt voor de beoordeling van het klaagschrift, brengt de onderzoekstaak van de beklagrechter met zich dat hij zich nader laat informeren. De beklagrechter kan daarvoor op grond van artikel 23 lid 1 Sv aan het openbaar ministerie het bevel geven om stukken over te leggen. Zo nodig houdt de rechter daartoe het onderzoek in raadkamer aan. Het openbaar ministerie is op grond van artikel 23 lid 5 Sv gehouden de hiervoor bedoelde stukken aan de rechter over te leggen. Laat het openbaar ministerie dat achterwege, dan kan de beklagrechter die omstandigheid betrekken bij de beoordeling van het klaagschrift.

Als de beklagrechter naar aanleiding van zijn onder 2.4.1 bedoelde onderzoek oordeelt dat voortzetting van het beslag in strijd is met de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit, verklaart hij het beklag gegrond en geeft hij de daarmee overeenkomende last als bedoeld in artikel 552a lid 10 Sv. (Vgl. HR 31 januari 2023, ECLI:NL:HR:2023:128, rechtsoverweging 2.4.)

Uit de in de conclusie van de advocaat-generaal onder 3 weergegeven stukken volgt dat namens de klaagster – onder overlegging van (bank)overzichten van waarden en saldi van (een deel van) de inbeslaggenomen effectenportefeuilles en bankrekeningen – naar voren is gebracht dat sprake is van ‘overbeslag’ van (minimaal) € 46.534.387, nu de waarde van de inbeslaggenomen voorwerpen volgens de klaagster € 170.478.298 bedraagt en het conservatoir beslag is gelegd met het oog op de oplegging van een ontnemingsmaatregel van € 137.406.608, maar op dit berekende wederrechtelijk verkregen voordeel nog een bedrag van (minimaal) € 13.462.697 in mindering moet worden gebracht. De rechtbank heeft overwogen dat zij niet beschikt over de stukken die nodig zijn om zich een oordeel te kunnen vormen over de waarde van het gelegde beslag, dat de stukken die namens de klaagster zijn overgelegd daartoe onvoldoende zijn, en zij heeft het beklag ongegrond verklaard.

Gelet op wat namens de klaagster, mede onder verwijzing naar door haar ingebrachte stukken, is aangevoerd over de waarde van het beslag, was de rechtbank gehouden blijk te geven van een onderzoek of voortzetting van het beslag in overeenstemming is met de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. De rechtbank heeft echter ten aanzien daarvan overwogen dat “ook zij niet beschikt over de stukken die nodig zijn om een oordeel te kunnen vormen over de waarde van het gelegde beslag”. Daarmee heeft zij onvoldoende concreet blijk gegeven van zo’n onderzoek, in aanmerking genomen dat de rechtbank zich niet nader heeft laten informeren over de waarde van het beslag en uit haar beschikking ook niet blijkt waarom, gelet ook op het tijdsverloop sinds de beslaglegging, van het openbaar ministerie niet kon worden gevergd ten aanzien daarvan stukken over te leggen of concrete nadere opgaven te doen. Voor zover de rechtbank hierbij van oordeel is geweest dat het summiere karakter van het onderzoek in raadkamer eraan in de weg staat dat zo’n onderzoek naar de verhouding tussen de waarde van de inbeslaggenomen voorwerpen en de te verwachten hoogte van de eventuele betalingsverplichting plaatsvindt, heeft zij miskend wat onder 2.4 is vooropgesteld.