Hoge Raad, 27-03-2026, ECLI:NL:HR:2026:518, 23/03385

3.1.1 Het Hof heeft geoordeeld dat de Inspecteur zich terecht heeft beroepen op de zogenoemde omkering en verzwaring van de bewijslast als bedoeld in artikel 27e AWR, omdat belanghebbende voor het jaar 2014 niet de vereiste aangifte heeft gedaan. Aan dit oordeel heeft het Hof, voor zover in cassatie van belang, het volgende ten grondslag gelegd.

3.1.2 Naar het oordeel van het Hof staat vast dat belanghebbende in de aangifte de trustvraag niet met ‘ja’ heeft beantwoord, terwijl zij dat vanwege haar betrokkenheid bij de familietrust wel had moeten doen.

3.1.3 Volgens het Hof is de trustvraag van voldoende gewicht om de sanctie van omkering en verzwaring van de bewijslast in het onderhavige geval te rechtvaardigen. In het algemeen is die vraag van belang omdat deze de inspecteur in staat stelt op het spoor te komen van het bestaan van een in die vraag bedoelde entiteit (trust of doelvermogen) en van daarmee verband houdende vermogens of inkomsten van belastingplichtigen, aldus het Hof.

3.1.4 Verder is volgens het Hof het antwoord op de trustvraag van belang voor het geschil dat belanghebbende en de Inspecteur verdeeld houdt, te weten de omvang van het belastbare inkomen uit aanmerkelijk belang. Vanwege het betoog van de Inspecteur dat artikel 4.22 Wet IB 2001 van toepassing is omdat de tegenprestatie bij de inkoop van de aandelen is bedongen bij een niet onder normale omstandigheden gesloten overeenkomst, is het van belang vast te stellen onder welke (rechtens relevante) omstandigheden die tegenprestatie is bedongen, aldus het Hof. Voor die vaststelling kan volgens het Hof van belang zijn de relatie van belanghebbende met haar broer, die de enige bestuurder en tevens de enige andere aandeelhouder van de BV is. Door de trustvraag niet te beantwoorden heeft belanghebbende de Inspecteur een mogelijkheid ontnomen volledig inzicht te krijgen in het inkomen van belanghebbende, in (wijzigingen van) haar vermogen (die zouden kunnen duiden op een compensatie voor een te lage inkoopprijs van de aandelen) en in de financiële relatie van belanghebbende met haar broer, zoals de omstandigheid dat hij settlor was van de familietrust, waarvan hij en belanghebbende beneficiaries waren, aldus nog steeds het Hof.

3.1.5 Het Hof heeft aan zijn hiervoor in 3.1.4 weergegeven oordelen de gevolgtrekking verbonden dat het beroep van belanghebbende ongegrond moet worden verklaard, tenzij is gebleken dat en in hoeverre de uitspraak op bezwaar onjuist is.

3.2.1 Belanghebbende heeft voor het Hof aangevoerd dat de Inspecteur ten onrechte artikel 4.22, lid 1, Wet IB 2001 heeft toegepast, omdat bij de inkoop van de aandelen een bevoordelingsoogmerk ontbrak. Dit oogmerk ontbrak volgens belanghebbende omdat zij in onmin leeft met haar broer. Uit het arrest van de Hoge Raad van 25 juni 2004, ECLI:NL:HR:2004:AP4383 (hierna: het arrest van 25 juni 2004), volgt dat zonder zo’n oogmerk niet kan worden aangenomen dat sprake is van een niet onder normale omstandigheden gesloten overeenkomst als bedoeld in voormelde bepaling, aldus belanghebbende.

3.2.2 Het Hof heeft dit standpunt van belanghebbende verworpen. Het Hof heeft de volgende aanwijzingen gevonden voor de juistheid van de stelling van de Inspecteur dat de koopovereenkomst niet onder normale omstandigheden is gesloten:(i) met het oog op de inkoop is geen taxatie van de aandelen en de onderliggende activa verricht, (ii) een schriftelijke vastlegging van de wijze van totstandkoming van de inkoopprijs en de onderhandeling daarover ontbreekt, (iii) de inkoop is in feite een transactie tussen zus en broer, (iv) het aanmerkelijk belang in de BV is slechts één van de financiële banden tussen belanghebbende en haar broer, waartoe ook het – aanvankelijk verzwegen – buitenlandse familievermogen kan worden gerekend, en (v) de inkoopprijs is aanzienlijk lager dan de intrinsieke waarde van de aandelen en belanghebbende heeft voor dit verschil geen afdoende verklaring gegeven. Op grond van deze omstandigheden is het Hof tot het oordeel gekomen dat aannemelijk is dat de tegenprestatie voor de ingekochte aandelen is overeengekomen met het oog op kunstmatige verkleining van winsten in een transactie tussen – in feite – familieleden en in dat licht is bedongen bij een niet onder normale omstandigheden gesloten overeenkomst. Artikel 4.22, lid 1, Wet IB 2001 bepaalt dat in een dergelijk geval de waarde van de aandelen in het economische verkeer als inkoopprijs dient te worden aangemerkt, aldus het Hof.

3.2.3 Het voorgaande oordeel wordt niet anders doordat belanghebbende, naar zij stelt en de Inspecteur betwist, in onmin leeft met haar broer en derhalve niet het oogmerk had hem te bevoordelen, wat ook verder van die stelling zij, aldus het Hof. Anders dan in de zaak die heeft geleid tot het arrest van 25 juni 2004, heeft de Inspecteur in de onderhavige zaak namelijk wel degelijk gesteld dat een verrekening als bedoeld in rechtsoverweging 3.4 van dat arrest kan hebben plaatsgevonden.

3.3.1 Het Hof is vervolgens toegekomen aan de beoordeling van de door de Inspecteur vastgestelde waarde in het economische verkeer van de aandelen. Bij toepassing van de omkering en verzwaring van de bewijslast geldt, aldus het Hof, dat die waarde, als onderdeel van de aanslag, niet naar willekeur mag worden vastgesteld, maar moet berusten op een redelijke schatting.

3.3.2 Het Hof heeft geoordeeld dat de waarde die de Inspecteur subsidiair voorstaat – waarbij, anders dan bij de door hem primair voorgestane waarde, rekening is gehouden met een ‘afslag’ van de intrinsieke waarde in verband met de incourantheid van, en de beperkte zeggenschap verbonden aan de aandelen – niet naar willekeur is vastgesteld maar berust op een redelijke schatting. Volgens het Hof heeft belanghebbende met hetgeen zij heeft aangevoerd, niet overtuigend aangetoond dat deze waarde en het daaruit volgende inkomen uit aanmerkelijk belang onjuist is.