Rechtbank Noord-Holland, 30-09-2025, ECLI:NL:RBNHO:2025:15824, HAA 23/7288 en 23/7289

11. Eiser stelt zich op het standpunt dat bij het vaststellen van de navorderingsaanslagen IB/PVV 2008 en 2009 het in aanmerking genomen resultaat uit overige werkzaamheden te hoog is vastgesteld. Hij is van mening dat het schilderij genaamd " [naam schilderij] " van [naam 1] (hierna: het schilderij) een hogere waarde dan € 15.000 vertegenwoordigt. Daarnaast is eiser van mening dat hij een voorziening mag vormen ultimo 2008 vanwege de nadien door hem gemaakte advocaatkosten. Navordering in 2009 is niet mogelijk omdat het vorderingenstelsel moet worden toegepast en het gehele voordeel daarom in 2008 belast zou moeten worden.

12. Verweerder is van mening dat de beide navorderingsaanslagen (2009 na vermindering in bezwaar) naar de juiste bedragen zijn vastgesteld. De waarde van het door eiser verkochte schilderij is voor het juiste bedrag, zijnde € 15.000, in aanmerking genomen. Daarnaast is verweerder van mening dat eiser ultimo 2008 geen voorziening kon vormen en dat goed koopmansgebruik zich niet verzet tegen het aanmerken van € 195.000 als resultaat uit overige werkzaamheden in 2009.

13. Ten aanzien van de hoogte van het in aanmerking genomen resultaat uit overige werkzaamheden is de rechtbank van oordeel dat verweerder de juiste bedragen in aanmerking heeft genomen. Eiser heeft in 2008 € 150.000 ontvangen van [bedrijf 4] en in 2009 € 200.000 van [bedrijf 5] B.V. Het gerechtshof Amsterdam heeft geoordeeld dat deze bedragen door eiser zijn ontvangen als provisiebetalingen. Tijdens het strafrechtelijk onderzoek is gebleken en door het gerechtshof Amsterdam als feit vastgesteld dat eiser ook nog een bedrag van € 10.000 heeft ontvangen van de heer [naam 2] , waarna eiser het schilderij aan de heer [naam 2] heeft geleverd. Dit wordt door eiser ook niet betwist. De waarde van het schilderij is door gerechtshof Amsterdam vastgesteld op € 15.000 (zie 6. hiervoor). Nu eiser in totaal € 360.000 heeft ontvangen van (de bv's van) de heer [naam 2] , is het wederrechtelijk verkregen voordeel door het gerechtshof vastgesteld op € 345.000 (€ 150.000 in 2008 en € 195.000 in 2009). Verweerder heeft daarom terecht deze bedragen nagevorderd als resultaat uit overige werkzaamheden.

14. Eiser voert aan dat de waarde van het schilderij hoger moet worden vastgesteld, hetgeen zou moeten leiden tot verlaging van het in aanmerking genomen resultaat uit overige werkzaamheden. Ter onderbouwing van zijn standpunt heeft hij een tweetal taxaties van andere schilderijen van [naam 1] overgelegd. Deze twee taxaties zijn in de negentiger jaren van de vorige eeuw uitgevoerd door beëdigd taxateur [naam 9] .

15. Dit leidt echter niet tot een ander oordeel. Taxaties van andere schilderijen van deze schilder zeggen onvoldoende over de waarde van het onderhavige schilderij, alleen al omdat schilderijen van deze schilder blijkens de overgelegde stukken voor zeer uiteenlopende bedragen worden verkocht. Bovendien heeft dezelfde taxateur, blijkens het overgelegde proces-verbaal van zijn verhoor door de rechtercommissaris van de rechtbank Noord-Holland verklaard dat hij zich kon vinden in de taxatie van het onderhavige schilderij naar de waarde in 2008 door 2 andere taxateurs op € 10.000 respectievelijk € 9.000. De rechtbank ziet dan ook geen aanleiding af te wijken van de door het gerechtshof Amsterdam vastgestelde waarde van het schilderij van € 15.000.

16. Op grond van artikel 3.95 in verbinding met artikel 3.25 van de Wet IB 2001 wordt het in een kalenderjaar genoten resultaat uit een werkzaamheid bepaald volgens goed koopmansgebruik, met inachtneming van een bestendige gedragslijn die onafhankelijk is van de vermoedelijke uitkomst. Die bestendige gedragslijn kan alleen worden gewijzigd indien goed koopmansgebruik dit rechtvaardigt. De invulling van het begrip goed koopmansgebruik wordt bepaald door de bedrijfseconomie, tenzij die invulling in strijd is met de tekst, algemene strekking of een beginsel van de belastingwet. Aan het goed koopmansgebruik ligt een drietal hoofdbeginselen ten grondslag die in de jurisprudentie zijn ontwikkeld. Deze beginselen zijn:

- het realiteitsbeginsel, dat inhoudt dat moet worden aangesloten bij de economische realiteit;

- het voorzichtigheidsbeginsel, op grond waarvan nog niet gerealiseerde winsten niet tot de (belastbare) jaarwinst hoeven te worden gerekend, maar nog niet gerealiseerde verliezen wel ten laste van de jaarwinst kunnen worden gebracht; en

- het eenvoudbeginsel, op grond waarvan de jaarwinstbepaling praktisch hanteerbaar moet zijn.

17. De rechtbank is van oordeel dat goedkoopmansgebruik er niet toe dwingt de in 2009 ontvangen betalingen in 2008 in aanmerking te nemen. Eiser heeft de onderhavige bedragen in 2008 en 2009 ontvangen als provisiebetalingen voor het aanbrengen van vastgoedprojecten en mogelijke toekomstige zaken, zoals vastgesteld in de hiervoor vermelde uitspraak van het gerechtshof Amsterdam. Eiser wijst naar de overeenkomst met betrekking tot het schilderij en dat de projecten [gemeente 1] en [gemeente 4] reeds in 2008 waren aangekocht. Echter, eiser was commissaris bij [bedrijf 1] en de werkzaamheid bestaat uit het uitoefenen van zijn invloed binnen [bedrijf 2] ten faveure van (de bv's van) de heer [naam 2] . Dit blijkt uit de uitspraak van het gerechtshof Amsterdam in de strafzaak tegen eiser (zie 2. hiervoor) waarin de heer [naam 2] bevestigt dat hij de betalingen verrichtte omdat eiser "degene was die de tent daar runde en waarmee ik in de toekomst zaken wilde blijven doen". De werkzaamheid eindigde daarom uiteindelijk definitief op 18 juni 2010, toen de functie van eiser als commissaris van [bedrijf 1] werd beëindigd en daarmee zijn invloed binnen [bedrijf 2] stopte. Uit dit een en ander volgt dat de provisiebetalingen niet alleen zien op werkzaamheden die eiser in 2008 heeft verricht. Eiser heeft tegenover de rechtbank evenmin aannemelijk gemaakt dat de provisiebetalingen alleen zien op zijn werkzaamheden in 2008. Reeds om die reden kan niet worden gezegd dat het in aanmerking nemen van de provisiebetalingen in 2009 strijdig is met resultaatbepaling volgens het vorderingenstelsel waarop eiser zich beroept. Ook binnen dat stelsel was winstneming in 2009 mogelijk. Bovengenoemd realiteitsbeginsel dwingt evenmin tot het door eiser gewenste resultaat. Eiser heeft geen facturen uitgereikt voor de werkzaamheden en ook ontbreken balansen voor de jaren 2008 en 2009, zodat het eenvoudsbeginsel noopte tot de door verweerder gekozen praktische benadering waarbij het resultaat is toegerekend aan het jaar van ontvangst. Uitstel van winstneming door toerekening van het resultaat aan 2009 in plaats van 2008, is bovendien in overeenstemming met het bovengenoemde voorzichtigheidsbeginsel.

18. Eiser wenst een voorziening te vormen voor door hem gemaakte advocaatkosten. Eiser heeft voor het in aanmerking nemen van een voorziening aangevoerd dat ultimo 2008 voldoende zekerheid bestond dat de advocaatkosten zich zouden voordoen. Daartoe betoogt hij dat ultimo 2008 voorzienbaar was dat een bedrag zou moeten worden betaald aan [bedrijf 2] en dat advocaatkosten zouden moeten worden gemaakt. Uiteindelijk bedragen deze gezamenlijk € 920.000. Eiser acht het redelijk ultimo 2008 een voorziening van € 400.000 voor advocaatkosten op te nemen.

19. De rechtbank overweegt als volgt. Met hetgeen eiser hierover heeft aangevoerd, bestond er naar het oordeel van de rechtbank ultimo 2008 of 2009 geen redelijke mate van zekerheid dat eiser de van hem gevorderde bedragen in een later jaar zou moeten betalen. In 2008 en 2009 was er nog geen enkele verdenking jegens eiser en het boekenonderzoek bij [bedrijf 3] is eerst in 2010 opgestart en eerst tijdens dat onderzoek is bekend geworden dat eiser bedragen van de heer [naam 2] had ontvangen, zonder dat op dat moment al duidelijk was wat de aard van deze betalingen was. Dat betekent dat er ultimo 2008 en 2009 geen redelijke mate van zekerheid bestond dat eiser terugbetalingsverplichtingen zou hebben jegens [bedrijf 2] en advocaatkosten zou gaan maken.

20. Dat [bedrijf 2] zich als benadeelde partij in de strafprocedure tegen eiser heeft gevoegd en dat eiser in januari 2023 met [bedrijf 2] is overeengekomen € 520.000 te betalen maakt dit niet anders. Deze gebeurtenissen hebben zich immers (ver) na balansdatum voorgedaan. Eiser is eerst in 2017 door de rechtbank Noord-Holland veroordeeld voor de hem ten laste gelegde feiten. Ook in het licht hiervan bestond ultimo 2008 en 2009 onvoldoende mate van zekerheid dat eiser de door hem genoten bedragen zou moeten terugbetalen en advocaatkosten zou maken. De rechtbank overweegt daarnaast dat eiser de gestelde € 400.000 aan advocaatkosten niet heeft onderbouwd, en ook het verband met de door hem in 2008 en 2009 verrichte werkzaamheden niet aannemelijk heeft gemaakt. De rechtbank is op al deze gronden van oordeel dat eiser in 2008 of 2009 geen voorziening kan vormen.

21. Ten overvloede voegt de rechtbank aan het vorenstaande toe dat aftrek van de door eiser betaalde schadevergoeding op de voet van artikel 3.14, derde lid, aanhef en onder b, van de Wet IB 2001, eerst mogelijk is vanaf het moment dat eiser daadwerkelijk uitgaven doet om de door het misdrijf veroorzaakte schade te herstellen. Tot dat tijdstip zijn die kosten en lasten op grond van artikel 3.14, eerst lid, aanhef en onder d, van de Wet IB 2001 van aftrek uitgesloten, zodat ook om die reden geen voorziening kan worden gevormd (vgl. HR 9 september 2011, ECLI:NL:HR:2011:BT2299). De door eiser genoemde advocaatkosten zijn in hun geheel van aftrek uitgesloten. Immers, het begrip ‘verband houden met’ als bedoeld in artikel 3.14, lid 1, aanhef en letter d, Wet IB 2001 dient ruim te worden uitgelegd (vgl. HR 5 maart 2004, ECLI:NL:HR:2004:AO5057). De wetgever heeft niet beoogd alleen van aftrek uit te sluiten de kosten met behulp waarvan omzet uit criminele activiteiten is gerealiseerd (Kamerstukken II 1996-1997, 25 019, nr. 6, p. 1 en 2). De in het derde lid genoemde uitzonderingen op de aftrekuitsluiting van het eerste lid strekken zich ook niet uit over de door eiser genoemde advocaatkosten.

22. De subsidiaire stelling van eiser dat – bij toepassing van het kasstelsel zoals verweerder betoogt – het bedrag van € 50.000 ten onrechte in 2008 in aanmerking is genomen omdat hij dit bedrag eerst op 1 september 2009 zou hebben ontvangen wordt reeds op die grond verworpen omdat deze stelling feitelijke grondslag mist. Eiser heeft geen andere onderbouwing van de stelling gegeven dan dat betaling volgens hem op 1 september 2009 heeft plaatsgevonden. Uit de gedingstukken, met name het vonnis van de rechtbank Noord-Holland van 27 juni 2017 in de strafzaak tegen eiser en de daar aangehaalde bankstukken op bladzijde 5, blijkt echter dat de betaling op 1 september 2008 is ontvangen.

23. Ter zitting heeft eiser, onder verwijzing naar het arrest van de Hoge Raad van 18 december 2020, ECLI:NL:HR:2020:2048, meer subsidiair aangevoerd dat ter zake van het in aanmerking nemen van het bedrag van € 345.000 als resultaat uit overige werkzaamheden sprake is van een belastingheffing die strijdig is met het door artikel 1 Eerste Protocol bij het EVRM (hierna: artikel 1 EP) gewaarborgde ongestoorde genot van eigendom. Hij voert daartoe aan dat de werkzaamheden vanwege de betaling aan [bedrijf 2] van € 520.000 en de gemaakte advocaatkosten van € 400.000 verlieslatend zijn geweest zodat belastingheffing over € 345.000 disproportioneel is en een individuele en buitensporige last voor hem oplevert.

24. De rechtbank overweegt als volgt. Volgens vaste jurisprudentie van de Hoge Raad (vgl. onder meer Hoge Raad 6 april 2018, ECLI:NL:HR:2018:511) kan alleen dan sprake zijn van een individuele en buitensporige last indien en voor zover deze last zich in het geval van de betrokken belastingplichtige sterker laat voelen dan in het algemeen, waarbij of dit laatste zich voordoet, dient te worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval. Dit moet worden bezien in samenhang met de gehele financiële situatie van de betrokkene (vgl. Hoge Raad 14 juni 2019, ECLI:NL:HR:2019:816).

25. Zoals verweerder ter zitting heeft aangegeven kan voldoening van de schadevergoeding aan de benadeelde partij op de voet van artikel 3.14, derde lid onderdeel b, van de Wet IB 2001, in aftrek worden gebracht in het jaar van betaling (vgl. Hoge Raad 23 september 2011, ECLI:NL:HR:2011:BT2299). Eiser heeft geen enkel inzicht gegeven in de fiscale uitwerking van deze betaling en de aftrek daarvan en/of eventuele verliesverrekening in latere jaren. De rechtbank is van oordeel dat hij daarmee niet aannemelijk heeft gemaakt dat in zijn geval sprake is van een individuele en buitensporige last. Ter zitting heeft eiser nog aangeboden hiervan nader bewijs te leveren. Dit bewijsaanbod wordt door de rechtbank als tardief gedaan gepasseerd.

26. De beroepen worden geacht mede betrekking te hebben op de heffingsrente. De heffingsrente is berekend op grond van de in de Algemene wet inzake rijksbelastingen opgenomen artikelen die tot 1 januari 2013 van toepassing waren. Tegen de heffingsrente zijn geen afzonderlijke gronden aangevoerd. De rechtbank is van oordeel dat de heffingsrente terecht en tot de juiste bedragen is vastgesteld.

27. Gelet op het vorenoverwogene dienen de beroepen ongegrond te worden verklaard.

28. Voor een proceskostenvergoeding is geen aanleiding.