CPB en PBL: steun industrie versterkt positie maar verhoogt uitstoot

Europese overheden zoeken naar manieren om de energie-intensieve industrie concurrerend te houden en tegelijk de klimaatdoelen te halen. Uit nieuw onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) blijkt dat de meeste vormen van overheidssteun bedrijven sterker maken, maar tegelijkertijd de uitstoot in Nederland en Europa verhogen.

Alleen subsidies voor CO₂-reductietechnologieën leiden tot een lagere uitstoot, al dragen deze minder bij aan de concurrentiepositie van bedrijven. Wel kan de wereldwijde uitstoot in sommige gevallen dalen, doordat schonere productie in Europa vervuilendere productie elders vervangt.

Het onderzoek vergelijkt vier typen steunmaatregelen: productiesubsidies, lagere energiebelastingen, lagere elektriciteitskosten en subsidies voor schone technologie. Daarbij is gekeken naar een scenario waarin Nederland, Duitsland en Frankrijk deze maatregelen vijf jaar lang gezamenlijk inzetten. Met behulp van een economisch model is berekend wat de effecten zijn op concurrentiekracht en uitstoot, zowel binnen Europa als wereldwijd.

EU ETS

Belangrijk in de analyse is het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS). Door de werking van de marktstabiliteitsreserve (MSR) ligt het emissieplafond niet langer vast. Dit betekent dat veranderingen in uitstoot door nationaal beleid daadwerkelijk invloed hebben op de totale Europese uitstoot.

Maatregelen die direct de productiekosten verlagen, zoals lagere energie- of elektriciteitskosten, verbeteren de concurrentiepositie van bedrijven en stimuleren productie. Subsidies voor schone technologie hebben dat effect nauwelijks. Tegelijkertijd zorgen juist die kostenverlagende maatregelen voor een hogere uitstoot en meer emissierechten. Dit effect is het sterkst bij lagere energiekosten, omdat ook fossiele brandstoffen goedkoper worden. Lagere elektriciteitskosten maken productie wel schoner, maar verhogen de uitstoot bij elektriciteitsopwekking.

Subsidies voor CO₂-reductietechnologie hebben het tegenovergestelde effect: zij verlagen de uitstoot doordat emissierechten uit de markt worden gehaald. Volgens CPB en PBL kunnen dergelijke subsidies goed worden gecombineerd met andere maatregelen om zowel de concurrentiepositie als de klimaatdoelen te ondersteunen.

Tot slot wijzen de onderzoekers op uitvoerbaarheid: productiesubsidies zijn door Europese staatssteunregels lastig, terwijl maatregelen rond elektriciteitskosten eenvoudiger toepasbaar zijn.

CPB, 19 maart 2026