Rechtbank Noord-Nederland, 17-08-2022, ECLI:NL:RBNNE:2022:3017, 18/750012-20

De rechtbank is van oordeel dat de officieren van justitie ontvankelijk zijn in de vervolging van verdachte. De rechtbank is niet gebleken dat de gestelde vormverzuimen zich hebben voorgedaan. Het verweer van de raadslieden wordt dan ook verworpen. Met betrekking tot de hiervoor onder a tot en met e weergegeven verweren van de raadslieden overweegt de rechtbank het volgende: a. De verdenking

Ingevolge artikel 27, eerste lid, Sv dient vóórdat de vervolging is aangevangen als verdachte aangemerkt te worden degene te wiens aanzien uit feiten of omstandigheden een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit voortvloeit. Dat vermoeden betreft zowel de omstandigheid dat een strafbaar feit wordt of is begaan, als de betrokkenheid van een persoon bij dat feit. Daarom kan, ook als (nog) niet vaststaat dat een strafbaar feit plaatsvindt of heeft plaatsgevonden, sprake zijn van een redelijk vermoeden van schuld aan een strafbaar feit.10

Uit een verdachte betreffend proces-verbaal van verdenking komt naar voren dat de verdenking tegen verdachte - het (medeplegen) van (voorbereidingshandelingen voor) de opzettelijke uitvoer van harddrugs - in de kern is gebaseerd op de verklaringen van A-4110 over de ontmoetingen met verdachte op 3 januari 2018 en 12 januari 2018.11 Deze verklaringen zijn hieronder, onder het kopje "Bewijs", weergegeven. Uit die verklaringen - in onderling verband en samenhang bezien met hetgeen in het proces-verbaal van verdenking is gerelateerd – hebben de met opsporing belaste autoriteiten ten aanzien van verdachte in redelijkheid een vermoeden van schuld kunnen afleiden ten aanzien van een strafbaar feit dat nog niet heeft plaatsgevonden.12 Voor zover in het betoog van de raadslieden besloten ligt dat de verdenking tegen verdachte pas kon worden aangenomen op het moment dat de verklaringen van A-4110 over de drugshandel van verdachte waren getoetst en onderbouwd met nadere onderzoeksgegevens, merkt de rechtbank op dat geen rechtsregel er aan in de weg staat dat een verdenking is gebaseerd op slechts één getuigenverklaring. Waar het om gaat is dat de verdenking is gebaseerd op voldoende objectieve, concrete en controleerbare feiten en omstandigheden.13 Daarvan is in het onderhavige geval sprake geweest.

Schending van het verbod van détournement de pouvoir

Het gebruik van opsporingsbevoegdheden dient altijd plaats te vinden binnen en ten behoeve van de doeleinden waartoe de wet de bevoegdheden toekent. Gebeurt dit niet dan is sprake van misbruik van bevoegdheden. Toepassing van een bijzondere opsporingsbevoegdheid is altijd uitsluitend toegestaan in het belang van het onderzoek en dient gericht te zijn op het nemen van strafvorderlijke beslissingen (zie ook artikel 132a Sv). Het is niet toegestaan opsporingsbevoegdheden in te zetten die hieraan geen bijdrage (meer) kunnen leveren.

Dit neemt niet weg dat de inzet van opsporingsbevoegdheden tegen een bepaalde verdachte in veel gevallen tevens bijdraagt aan een verbeterde informatiepositie van politie en justitie ten aanzien van anderen, organisaties of personen. Zeker bij een onderzoek naar het beramen of plegen van ernstige misdrijven in georganiseerd verband zal dikwijls veel informatie omtrent een organisatie ingewonnen worden, alvorens ook deze organisatie effectief strafrechtelijk kan worden aangepakt. Het verbeteren van de informatiepositie wordt in het Eerste Boek, Titel V, Sv dan ook als tussengelegen doel erkend:

het in kaart brengen van een georganiseerd verband, om uiteindelijk de feiten en verdachten te kunnen selecteren waarvan vervolging moet plaatsvinden. Zeker in de aanvang van dergelijk onderzoek kan dat einddoel nog ver verwijderd zijn. De grens van het toelaatbare wordt echter pas overschreden als de afdoening van strafbare feiten niet het achterliggende doel is, maar wanneer het opbouwen van een informatiepositie doel in zichzelf is.14

Uit het procesdossier en het verhandelde ter terechtzitting kan worden afgeleid dat de tegen verdachte ingezette opsporingsbevoegdheden zijn gebruikt om zicht te krijgen op de mogelijke betrokkenheid van leden van de Hells Angels, charter North Coast , bij de internationale handel in harddrugs. Het verbod van détournement de pouvoir verzet zich - in het licht van het vorenstaande in beginsel niet tegen een dergelijk gebruik van opsporingsbevoegdheden. Dit zou anders kunnen zijn indien de opsporingsbevoegdheden uitsluitend waren ingezet met het oog op het opbouwen van een informatiepositie inzake de betrokkenheid van leden van de Hells Angels bij de internationale handel in harddrugs. Niet is gebleken of aannemelijk geworden dat daarvan sprake is geweest. Het verbod van détournement de pouvoir is dan ook niet geschonden.

Schending van het verbod van willekeur?

Ten aanzien van de beslissing om tegen verdachte een opsporingsonderzoek in te stellen geniet het openbaar ministerie beleidsvrijheid. De rechtbank dient deze beleidsvrijheid te respecteren en kan de beslissing daarom slechts marginaal toetsen.15 Het optreden van politie en justitie laat zich slechts als willekeur aanmerken indien een aan een beslissing ten grondslag liggende belangenafweging apert onredelijk is.1617

In het requisitoir van de officieren van justitie wordt de volgende toelichting gegeven op de beslissing om tegen verdachte een opsporingsonderzoek in te stellen:

De Hells Angels zijn een internationale 1%-MC en sinds 1975 in Nederland aanwezig. De Red Devils

MC is in 2001 opgericht en een wereldwijde supportclub voor de Hells Angels en sinds 2013 in Nederland gevestigd. Supportclubs zijn van een lager niveau dan de Hells Angels maar scharen zich wel achter de doelstellingen en ideeën van de Hells Angels. Voor belangrijke besluiten moet een supportclub goedkeuring krijgen van de Hells Angels. Beide clubs scharen zich onder de 1% motorclubs; de leden daarvan beschouwen zich als outsiders. Waar 99% van alle motorrijders wetten en regels respecteren, kenmerken deze 1%-ers zich juist door structureel wetten en normen te overtreden en alleen eigen clubregels na te leven.

Voor dit onderzoek is relevant dat in Noord-Nederland sprake is van een charter van de Hells Angels in

Harlingen, de Hells Angels, charter North Coast , en een charter van de Red Devils in onder meer Leeuwarden. De hiërarchie tussen de Hells Angels en de Red Devils heeft een rol gespeeld bij strategische keuzes in het opsporingsonderzoek Vidar. Als doelstelling is aan het begin van het onderzoek geformuleerd: vaststellen of uitsluiten dat leden van de Hells Angels, charter North Coast , betrokken zijn bij de internationale handel in harddrugs. Op dat moment bestond er geen verdenking jegens een lid van de Hells Angels, maar wel een verdenking jegens de Red Devil [verdachte] . Er is gebruik gemaakt van die verdenking om zicht te krijgen op de handel in harddrugs in de verwachting en veronderstelling dat deze internationale handel in harddrugs plaats zal vinden onder goedkeuring of instemming van de Hells Angels, charter North Coast , juist omdat [verdachte] een Red Devil is. Mogelijk zou dus zicht kunnen ontstaan op leden van de Hells Angels, charter North Coast , die wetenschap hebben van die handel en op hun mogelijke betrokkenheid bij de internationale handel in harddrugs.

Gelet op deze toelichting, de tegen verdachte bestaande verdenking, en de omstandigheid dat verdachte (goede) contacten heeft (met kaderleden van) de Hells Angels in Harlingen,1819 kan niet gezegd worden dat de beslissing om een opsporingsonderzoek tegen verdachte in te stellen teneinde zicht te krijgen op de mogelijke betrokkenheid van leden van de Hells Angels, charter North Coast , bij de internationale handel in harddrugs apert onredelijk is en zich als willekeur laat aanmerken. Het verbod van willekeur is dan ook niet geschonden. Het verweer van de raadslieden wordt verworpen.

Schending van het Tallon-criterium?

De burger die op grond van artikel 126ij en/of artikel 126z Sv (burgerpseudokoop of -dienstverlening) bijstand verleent aan de opsporing, mag bij de uitvoering daarvan een persoon niet brengen tot andere strafbare feiten dan waarop diens opzet reeds tevoren was gericht.20 Uitlokking door een burger hoeft niet in de weg te staan aan het oordeel dat een verdachte door dergelijk optreden niet is gebracht tot andere strafbare feiten dan waarop zijn opzet reeds tevoren was gericht.21 De opvatting dat de inzet van de burger uitsluitend toelaatbaar is als verdachte reeds een begin heeft gemaakt met de gedragingen die hem (uiteindelijk) worden verweten is in haar algemeenheid onjuist.22

De omstandigheid dat niet de verdachte maar zijn medeverdachte contact had met een

opsporingsambtenaar, dan wel een persoon voor wiens handelen de politie of het openbaar ministerie

verantwoordelijk is, sluit niet uit de mogelijkheid dat (ook) de verdachte door die

opsporingsambtenaar of deze andere persoon is gebracht tot het begaan van het strafbare feit waarvoor hij wordt vervolgd.23

Uit de hierna, onder het kopje "Bewijs", genoemde bewijsmiddelen kan afgeleid worden dat verdachte reeds in januari 2018 de wil had om opzettelijk harddrugs buiten het grondgebied van Nederland te brengen. Verdachte heeft deze wil nadien - in de gesprekken met A-4110 en/of A-4133 en/of

verdachte in de periode van mei 2018 tot en met oktober 2018 - meermalen tot uitdrukking gebracht. Verdachte heeft in de aanloop naar het onder 1 ten laste gelegde feit bovendien op geen enkel moment aangegeven zich te willen distantiëren van de handel in verdovende middelen. De bewijsmiddelen geven daarentegen blijk van een zekere gretigheid aan de zijde van verdachte om verdovende middelen te leveren en om zaken te doen op de langere termijn. Verdachte wilde geld verdienen. Uit de bewijsmiddelen volgt verder dat de wil van verdachte ten tijde van de onder 1 en 2 ten laste gelegde feiten nog onverkort aanwezig was.

De bewijsmiddelen geven er verder blijk van dat verdachte zich voor het eerste contact met A-4110 ook al bezig hield met de (internationale) handel in harddrugs. Dit blijkt expliciet uit verdachte zijn eigen woorden, maar eveneens uit de volgende feiten en omstandigheden, die indicatief zijn voor voornoemde vaststelling:

De rechtbank is van oordeel dat uit het vorenstaande een objectieve verdenking kan worden gedestilleerd dat verdachte zich reeds eerder bezighield met criminele activiteiten op het gebied van de Opiumwet en dat hij de predispositie had om soortgelijke strafbare feiten te plegen.3132 De rechtbank acht het in het licht van de hiervoor genoemde feiten en omstandigheden dan ook niet aannemelijk geworden dat A-4110 verdachte heeft gebracht tot andere strafbare feiten dan waarop diens opzet reeds tevoren was gericht.

De rechtbank acht het daarnaast niet aannemelijk geworden dat A-4110 verdachte in de periode van 3 januari 2018 tot en met 4 september 2018 (tijdens niet-geverbaliseerde en niet-opgenomen contactmomenten) door middel van bedreiging/intimidatie/dwang/(ontoelaatbare) druk heeft bewogen tot het plegen van de strafbare feiten. Het procesdossier bevat onvoldoende (concrete en objectieve) aanknopingspunten voor (verificatie van) de juistheid van dit scenario.

De in dit verband door getuige [naam 1] afgelegde verklaringen over diens eigen ervaringen met A4110 kunnen niet als dergelijke aanknopingspunten worden beschouwd. [naam 1] heeft immers niet zélf waargenomen of ondervonden op welke wijze A-4110 zich tegenover verdachte heeft gedragen, maar baseert zich slechts op zijn eigen ervaringen (‘op een slinkse manier onder druk gezet’). Die eigen ervaringen wenst hij kennelijk te extrapoleren richting de verhouding tussen A-4110 en verdachte. Dat levert echter niet meer op dan een gissing waaraan de rechtbank voorbij zal gaan. Daar komt nog bij dat voor de inhoud van [naam 1] ’s verklaringen geen enkele ondersteuning is te vinden in het dossier.

Controle op (de inzet van) A-4110

Periode 3 januari 2018 tot 22 mei 2018

De toepassing van artikel 359a Sv is onder meer beperkt tot vormverzuimen die zijn begaan bij "het voorbereidend onderzoek" tegen de verdachte. Op grond van artikel 132 Sv moet daaronder worden verstaan het onderzoek dat voorafgaat aan de behandeling ter terechtzitting. Onder die

vormverzuimen zijn in het bijzonder ook begrepen normschendingen bij de opsporing. Daarbij dient op grond van artikel 132a Sv onder opsporing te worden verstaan het onderzoek in verband met strafbare feiten onder gezag van de officier van justitie met als doel het nemen van strafvorderlijke beslissingen.

De gedragingen van A-4110 in de periode vóór diens eerste (feitelijke) inzet als burgerpseudokoper/dienstverlener op 22 mei 2018, betreffen gedragingen die buiten het voorbereidend onderzoek hebben plaatsgevonden. Deze gedragingen van A4110 - in de hoedanigheid van burger - vonden niet plaats op initiatief en onder regie van politie en justitie. Het gestelde gebrek aan controle op het handelen van A-4110 in die periode kan dan ook geen vormverzuim in de zin van artikel 359a Sv opleveren.

Periode 22 mei 2018 tot en met 4 september 2018

De rechtbank heeft zich op basis van de processen-verbaal van begeleiding, de processen-verbaal van verhoor van A-4110, de woordelijke uitwerking van de opnames van de gesprekken die tussen verdachte en A-4110 hebben plaatsgevonden, in voldoende mate een algemeen beeld kunnen vormen over het optreden van A-4110 ten opzichte van verdachte in relatie tot het instigatieverbod. De omstandigheid dat tijdens een beperkt aantal (spontane/niet-geplande) ontmoetingen geen opnames zijn gemaakt van de gesprekken tussen A-4110 en verdachte, is, mede in het licht van de wél ter tafel gekomen gegevens (zie hierna onder kopje "Bewijs"), niet van zodanige aard dat daardoor de belangen van de verdachte ten aanzien van zijn recht op een eerlijke behandeling van zijn zaak op grove wijze zijn veronachtzaamd.33

E. Rechtmatigheid van het verkregen bewijs