Aflevering 1

NTFR bestaat dit jaar 25 jaar. Daarom blikken we terug op het ontstaan van het blad. In 1999 trekken Christiaan Thomas en Rob Rijper, twee uitgevers, de stoute schoenen aan. Ze nemen ontslag bij Kluwer, nemen drie medewerkers mee (Jolanthe van der Beek, Willy Stegeman en Henriëtte Dutmer), en starten – met steun van SDU - een nieuwe fiscale uitgeverij in Amersfoort: SFFU (Sdu Fiscale & Financiële Uitgevers). Binnen de kortst mogelijk tijd weten zij auteurs om zich heen te vergaren en starten ze met het uitgeven van een wekelijks verschijnend fiscaal vakblad: het Nederlands Tijdschrift voor Fiscaal Recht (NTFR). Al snel weten zij eerst de kleine belastingadvieskantoren als abonnees binnen te halen door op snelheid, kostprijs, inhoudelijke duidelijkheid en vooral ook digitaal beter te scoren dan hun concurrent. Daarna volgen rap de grotere advieskantoren en uiteindelijk zelfs de Belastingdienst. NTFR leidt vervolgens tot het ontstaan van diverse delen van de Nederlandse Documentatie Fiscaal Recht (NDFR), en tussentijds worden vele fiscale boeken door de uitgevers op de markt gebracht. Toen na bijna tien jaar de uitgeverij van vijf man was uitgegroeid naar zo’n 40 en NTFR/NDFR een gevestigde naam was, droegen Christiaan en Rob het stokje over aan SDU. Het NTFR/NDFR-kind is dan inmiddels volwassen geworden en kon goed de strijd aan met de concurrenten. Nog steeds kijkt Christiaan terug op een fraaie tijd.

Willy Stegeman was één van de drie medewerksters die het avontuur van Christiaan en Rob aandurfde.

Jolanthe van der Beek is al 25 jaar de drijvende kracht achter NTFR. ‘Ik ben langer met NTFR getrouwd dan met mijn man’, aldus Jolanthe. Dat zegt iets over haar betrokkenheid.

In de jaren negentig had ik regelmatig contact met een van de twee oprichters van NTFR/NDFR, Christiaan Thomas. Als jonge auteur liep ik in die tijd soms aan tegen het bastion van ouderen die de fiscale vakliteratuur dicteerden. De pc (personal computer), die in de jaren tachtig was geïntroduceerd, had zijn weg gevonden in de belastingpraktijk, en ook de mobiele communicatie ontwikkelde zich razendsnel. Maar van die ontwikkelingen was eind jaren negentig in de Nederlandse uitgeverswereld nog maar weinig te merken. De fiscale vakliteratuur en ook het fiscale nieuws werd nog op papier aangeleverd, handmatig overgenomen en op papier verspreid. Ook met de ‘losbladigen’, vakliteratuur die werd bijgewerkt/geactualiseerd door middel van het vervangen van pagina’s, waren velen bezig. Niet alleen bij de uitgeverijen, maar ook bij de kantoren waren velen uren zoet met het vervangen van oude pagina’s door nieuwe aan de hand van een bijgeleverde tabel. Een heel andere tijd dan nu dus. Dat kon anders, dat kon sneller, dat kon beter, dachten we toen.

Ik herinner mij nog dat Christiaan Thomas en Rob Rijper mij vroegen of ik met hen wilde brainstormen over een nieuw fiscaal tijdschrift. De fiscale uitgeverswereld was toen nog eenvoudig. In feite had Kluwer het monopolie en iedereen had daar wel vrede mee. Toch wilden Christiaan en Rob een poging wagen om met een nieuw tijdschrift dit monopolie te doorbreken. En, niet onbelangrijk, zij kwamen namens de Sdu en hadden de steun van Bert Jongsma, de charismatische voorzitter van de Raad van Bestuur van de Sdu.

Christiaan en zijn compagnon Rob waren allebei afkomstig van Kluwer, waar ze tot voor kort hadden gewerkt. Ik kende Christiaan al uit de tijd dat hij betrokken was bij de Cursus Belastingrecht. Het tweetal stuiterde van de energie. Ze wilden een tijdschrift oprichten dat absoluut anders zou worden dan het Weekblad, Vakstudie Nieuws, MBB of het FutD van Nico Nobel. Ik kan mij niet geheel aan de indruk onttrekken dat men ook Kluwer wilde prikkelen. Een nieuw tijdschrift, maar hoe en wat?

Het 25-jarig jubileum van NTFR loopt parallel aan het 25-jarig bestaan van de Wet IB 2001. De introductie van de Wet IB 2001 per 1 januari 2001, een waarlijk historisch moment, vormde voor Rob Rijper en Christiaan Thomas het moment om een nieuwe fiscale uitgeverij te beginnen. Ook dat was een historisch moment. Historisch was ook dat in die tijd de digitale ontsluiting van NTFR, en later ook van NDFR, vooropstond.

Het 25-jarig bestaan van NTFR is een uitgelezen moment om stil te staan bij de ontwikkelingen in het fiscale procesrecht, meer in het bijzonder bij de bewijslastverdeling in belastingzaken. De afgelopen decennia zijn gekenmerkt door een voortdurende zoektocht naar een evenwicht tussen effectieve belastingheffing en adequate rechtsbescherming. In deze jubileumbijdrage blik ik terug op de ontwikkeling van de (partiële) omkering en verzwaring van de bewijslast, met als ankerpunt de conclusie van A-G Koopman van 31 januari 2025.1 Deze conclusie, die voortbouwt op het trustvraagarrest van 2022,2 markeert een mogelijk kantelpunt in de toepassing van deze zware processuele sanctie. Wat kunnen we leren van het verleden, waar staan we nu, en wat kunnen we de komende 25 jaar mogelijk verwachten?

Het is alweer 25 jaar geleden dat ik een bijdrage mocht schrijven voor het jubileumnummer ter gelegenheid van het 25-jarige bestaan van NTFR. Hoewel ook destijds al een toonaangevend en veelgeprezen vakblad, had niemand toen kunnen bevroeden dat ook nu nog vele fiscalisten dagelijks gebruik zouden maken van dit medium. Tijd voor een korte terugblik.

In deze bijdrage ga ik in op het begrip ‘resultaat uit overige werkzaamheden’, waar in mijn optiek nog te weinig aandacht aan wordt besteed. Daarnaast vind ik de belastingdruk op resultaat uit overige werkzaamheden erg fors.

Deze speciale editie is gewijd aan het thema ‘terugkijken naar de afgelopen 25 jaar en vooruitkijken naar de komende 25 jaar’. Het analyseren van het verleden is essentieel voor het begrijpen van het heden en het anticiperen op de toekomst. Dit principe geldt ook voor een van mijn favoriete fiscale onderwerpen: de fiscale totaalwinstbepaling. Om de fiscale totaalwinst op een adequate manier te kunnen vaststellen, is het niet alleen belangrijk om te bepalen wanneer de belastingplicht van een onderneming begint, maar vooral ook wat er aan het begin van de belastingplicht gebeurt. Het verleden vormt immers de basis voor alle toekomstige resultaten. Ik doel hiermee op de fiscale openingsbalans.1

Een titel die louter uit cijfers bestaat, is vrij atypisch maar mijns inziens toch wel passend gezien het 25-jarige jubileum van NTFR. Afgaande op de cijferreeks is een vergelijking met de code van een ‘te kraken kluis’ snel gemaakt. Hiermee is direct een link gelegd met de thematiek waarover ik in deze bijdrage mijn licht laat schijnen: de uitdagende, weerbarstige, dynamische en niet altijd ‘te kraken’ wereld waarin ik mij dagelijks mag begeven: de wereld van de grensarbeid. Een onderwerp waar al vele decennia oog voor is – mede getuige de ietwat archaïsche term ‘grensarbeider’ – maar dat tot op de dag van vandaag resulteert in nieuwe vraagstukken en uitdagingen. Daarbij kan onder meer het thuiswerken in een ander land dan waar de werkgever is gevestigd, worden genoemd. Hetgeen mede als gevolg van de COVID-19-pandemie een ‘boost’ heeft gekregen.

Er bestaat zoiets als bedreigde belastingsoorten: belastingen die op de tocht staan en impopulair zijn.1 De hondenbelasting is daar een bekend voorbeeld van.2 Nog minder geliefd en minder bekend is de forensenbelasting: niet toekomstbestendig, als je het mij vraagt. Des te interessanter is het dat de Hoge Raad zich afgelopen jaar boog over deze heffing, waarbij telkens de gemeente Gulpen-Wittem het lijdend voorwerp was.3 In die arresten werd de gemeentelijke verordening onderworpen aan exceptieve toetsing aan het evenredigheidsbeginsel, nu de forse tariefverhoging werd gelegitimeerd door woningregulering. De Hoge Raad oordeelde dat de belangen van forensen bij die verhoging niet waren meegewogen, waardoor het verhoogde tarief buiten toepassing moest blijven. Dat roept meteen een vraag op over de democratische legitimiteit van deze belasting. Forensen zijn immers per definitie geen stemgerechtigde ingezetenen. A-G Wattel wees daar terecht op in zijn conclusie bij het arrest van 13 september 2024.4 Minstens zo belangrijk is de vraag hoe toekomstbestendig de forensenbelasting is, gegeven de veranderende werk- en woonpatronen van de moderne mens. Daarover gaat deze jubileumbijdrage.

In voorkomende gevallen wenst de inspecteur fouten in een aanslag in het nadeel van de belastingplichtige in bezwaar of (hoger) beroep weg te strepen tegen fouten in het voordeel van de belastingplichtige. Dit heet interne compensatie. Hierna wordt toegelicht dat interne compensatie slechts tussen elementen van één aanslag mogelijk is. Is deze regel onverkort van toepassing indien de inspecteur zich beroept op interne compensatie tussen een aanslag vennootschapsbelasting (Vpb) en een op hetzelfde aanslagbiljet vermelde verliesbeschikking? Deze bijdrage behandelt die vraag aan de hand van de begrippen ‘interne compensatie’, ‘externe compensatie’ en ‘overcompensatie’. Het doel van de bespreking is om duidelijkheid te scheppen met betrekking tot deze in de praktijk levende vraag.

Ter gelegenheid van de 25e verjaardag van het Nederlands Tijdschrift voor Fiscaal Recht (NTFR) is mij gevraagd om een korte reflectie te geven over het verleden en de toekomst van een fiscaal onderwerp naar keuze. Mijn keuze is gevallen op de fiscale ethiek, mijn lievelingsthema, en meer specifiek de discussies die fiscalisten de afgelopen jaren voerden over de thematiek van BEPS in brede zin. Losjes gedefinieerd gaat het dan om belastingontwijking door multinationals en de rol van allerlei actoren (stakeholders) in dat verband. Denk aan bedrijven en burgers, belastingadviseurs, de overheid, non-gouvernementele organisaties (ngo’s), politici, de media en de belastingwetenschap.1

Toen de redactie van NTFR mij vroeg om een column te schrijven in het kader van 25 jaar NTFR, wist ik direct waar die over zou moeten gaan: de vrijstelling voor taakoverdracht in de overdrachtsbelasting en dan vooral de toepassing van deze vrijstelling voor woningcorporaties. Tot 2003 waren woningcorporaties vrijgesteld voor de overdrachtsbelasting.1 In het kader van een gelijke behandeling in relatie tot marktwerking is begin deze eeuw een rapport opgesteld op basis waarvan is geconcludeerd dat dergelijk bevoordelend beleid voor woningcorporaties als onwenselijk werd ervaren.2 Hierbij is het wel interessant om te benoemen dat vanaf het begin door de minister die over wonen gaat (toentertijd VROM) is gepleit voor faciliteiten die herstructurering/herverkaveling van bezit mogelijk blijven maken.

Een van de manieren waarop de Hoge Raad zijn beslissing in een zaak kan motiveren, is door te verwijzen naar overwegingen uit de conclusie van zijn A-G. Vaak is dan de verwijzing naar de A-G zelfs de enige motivering die de Hoge Raad voor (dat deel van) zijn beslissing geeft, waarbij het er ook nog weleens op lijkt dat de A-G zijn conclusie heeft vormgegeven (mede) met als doel deze wijze van motiveren door de Hoge Raad zo goed mogelijk te faciliteren.1 In de afgelopen 25 jaar heeft de Hoge Raad veelvuldig gebruikgemaakt van deze wijze van motiveren. Daarbij valt op dat – voor zover ik heb kunnen vinden2 – in absolute zin ongeveer even vaak naar de A-G werd verwezen in de periode 2000-2003 (55 keer) als in de periode 2021-2024 (52 keer).3 Gemiddeld verwijst de Hoge Raad dus steevast wel één tot twee keer per maand naar zijn A-G, zodat een nadere beschouwing van dit fenomeen de moeite waard lijkt.

In 1969, het geboortejaar van de Wet Vpb 1969, had de Britse groep Blue Mink een grote hit met het lied ‘Melting Pot’. Het lied behelsde een oproep om ervoor te zorgen dat uiteindelijk de gehele mensheid een uniforme huidskleur zou krijgen als gevolg van het gedurende een lange periode blenden van alle mensen in een smeltkroes. Op die manier zou discriminatie op basis van huidskleur tot het verleden gaan behoren. De Wet Vpb 1969 voorziet sinds haar inwerkingtreding via het fiscale eenheidsregime in de mogelijkheid om onder voorwaarden groepsresultaten te blenden, zij het niet grensoverschrijdend. In 2010 oordeelde het HvJ dat Nederland niet in strijd handelde met het primaire EU-recht door niet in Nederland gevestigde dochterondernemingen uit te sluiten van het regime van de fiscale eenheid vennootschapsbelasting.1 Een van de argumenten destijds van degenen die bepleitten dat een grensoverschrijdende fiscale eenheid wel kon worden afgedwongen op grond van het EU-recht was dat op basis van de destijds vigerende wetgeving verliezen van een buitenlandse vaste inrichting ten laste van de Nederlandse winst van het hoofdhuis konden worden gebracht.2 Het HvJ maakte echter korte metten met deze redenering. Vaste inrichtingen die in een andere lidstaat zijn gevestigd en niet-ingezeten dochterondernemingen bevinden zich niet in een vergelijkbare situatie wat betreft de verdeling van de heffingsbevoegdheid. Niet-ingezeten dochterondernemingen zijn voor de belasting van hun winst in beginsel niet onderworpen aan de belastingwet van Nederland.

Het aandachtsgebied van staatssteun en de directe belastingen lijkt zich bij uitstek te lenen voor een terug- en een vooruitblik. 25 jaar geleden stond dat gebied relatief gezien nog in de kinderschoenen. Anno nu kennen we in het EU-recht diverse spraakmakende fiscale staatssteunzaken, richtsnoeren en regels. En bij uitdagingen van vandaag en morgen kan fiscale staatssteun een belangrijke rol spelen. Ik denk bijvoorbeeld aan onderwerpen zoals decarbonisatie, groei, innovatie, concurrentievermogen, circulariteit, schone mobiliteit en afvalvermindering.

De fiscale behandeling van private-equity-managers, en in het bijzonder de lucratiefbelangregeling, staat anno 2025 prominent op de radar van politiek en samenleving. De toon is kritisch: private-equity-managers zouden via gunstige structuren te weinig belasting betalen over hun aandelenbeloning. In deze bijdrage wordt de achtergrond van managementparticipaties geschetst, wordt teruggeblikt op de totstandkoming van de lucratiefbelangregeling en worden recente ontwikkelingen besproken. Tot slot volgt een persoonlijke suggestie voor verbetering van het huidige regime.

Jubilea zijn er om gevierd te worden. En heel toevallig: niet alleen NTFR, maar ook ‘mijn’ bv bestaat dit jaar 25 jaar. Dat is op de eeuwigheid nauwelijks de moeite van het vermelden waard, maar in een tijd waarin de waan van de dag de boventoon voert toch wel degelijk een periode van formaat.

25 jaar NTFR. Een jubileum dat uitnodigt om niet alleen terug te kijken, maar ook vooruit te zien. In die periode is er veel veranderd, maar één constante is gebleven: verouderde belastingwetgeving schuurt regelmatig met maatschappelijke ontwikkelingen. Een sprekend voorbeeld is de recente zaak over het fiscale kindbegrip.1

NTFR bestaat 25 jaar! Een mooi moment om terug te blikken en vooruit te kijken. Al een kwarteeuw lang draagt NTFR met scherpe annotaties en Opinies bij aan het fiscale debat. Toch stemt een terugblik op de door NTFR gepubliceerde rechtspraak in de afgelopen 25 jaar niet enkel vrolijk. Er is immers een ontwikkeling zichtbaar waarin de verharding en polarisatie die de samenleving al geruime tijd kenmerken ook steeds nadrukkelijker doordringen tot de zittingszalen van de rechterlijke macht. Die verharding is ook zichtbaar in de rubriek formeel belastingrecht van NTFR. Rechters lijken steeds vaker naar het instrument van ‘de goede procesorde’ te grijpen om onfatsoenlijk procesgedrag van procesdeelnemers te begrenzen. In deze bijdrage ga ik nader in op deze ontwikkeling.

Gelijk hebben is niet altijd gelijk krijgen. Per 1 januari 2005 werd in art. 26a Wet WOZ de zogenoemde Fierensmarge opgenomen. De Fierensmarge, vernoemd naar het Kamerlid dat hiervoor een amendement indiende,1 hield in dat de vastgestelde waarde van een onroerende zaak geacht werd juist te zijn als de afwijking tussen de vastgestelde waarde en de werkelijke waarde van die onroerende zaak binnen een bepaalde marge bleef. Een soort drempel voor bezwaar en beroep dus. De Fierensmarge werd ingevoerd om te komen tot een meer doelmatige uitvoering van de Wet WOZ. In het amendement wees Fierens erop dat de behandeling van bezwaar- en beroepschriften tegen WOZ-beschikkingen een grote kostenpost met zich meebrengt en eveneens een zware maatschappelijke belasting betekent, inclusief een belasting voor de zittende magistratuur. Op 22 oktober 2010 oordeelde de Hoge Raad dat de wetgever met art. 26a Wet WOZ een inbreuk heeft gemaakt op art. 1 EP EVRM en dat deze bepaling daarom buiten toepassing dient te blijven.2 De Hoge Raad overwoog dat gelijk hebben ook gelijk krijgen moest betekenen. Per 1 oktober 2015 is art. 26a Wet WOZ vervallen.3 Naast de maatschappelijke kosten van bezwaar- en beroepsprocedures was invoering van de Fierensmarge ook vanuit een ander perspectief begrijpelijk. Iedere taxatie omvat namelijk een bepaalde mate van onzekerheid. Het is daarom soms moeilijk te zeggen of überhaupt sprake is van gelijk hebben. Is de tijd rijp voor een andere beoordeling van WOZ-beschikkingen?

Een van de in fiscaal opzicht meest memorabele momenten van dit jaar is denk ik de inwerkingtreding van twee nieuwe beleidsbesluiten inzake de btw-positie van holdings. De afgelopen 34 jaar is de btw-positie van holdings, de handelingen inzake aandelen en het recht op aftrek van voorbelasting van die holdings, een veelbesproken onderwerp geweest. Het HvJ heeft de afgelopen jaren over dit onderwerp meerdere uitspraken gedaan en nationale autoriteiten hebben geprobeerd in hun lokale wetgeving en beleidsbesluiten er één congruent geheel van te maken. Nederland deed dit 34 jaar geleden, in 1991, ook met de holdingresolutie. Het was het jaar waarin ik werd geboren, een jaar waarin de interne markt van de Europese Unie nog niet bestond en het jaar waarin de hit ‘Black or White’ van Michael Jackson in de hitlijsten stond. 34 jaar later, anno 2025, is het de hoogste tijd om te vernieuwen.

In de afgelopen jaren is het Nederlandse fiscale landschap voor beleggingsinstellingen flink opgeschud. Wetswijzigingen en fiscale jurisprudentie hebben ervoor gezorgd dat de fiscale wereld er voor deze beleggingsinstellingen anno 2025 anders uitziet. In deze bijdrage bespreek ik de belangrijkste wijzigingen en blik ik vooruit op de toekomst.

Al vanaf de Eerste Richtlijn 67/227/EEG is het doel van Europese btw-wetgeving het instellen van een gemeenschappelijke markt, waarin een gezonde mededinging bestaat en waarvan de kenmerken analoog zijn aan die van een binnenlandse markt. Om dit te bereiken is het noodzakelijk dat de btw-wetgevingen van de lidstaten worden geharmoniseerd. Dit komt ook terug in de considerans van de Zesde Richtlijn en van de BTW-richtlijn.1 In deze bijdrage stel ik vast welke harmonisatiegebreken in ieder geval kunnen worden onderkend. Verder inventariseer ik in hoeverre de btw-wetgeving de afgelopen 25 jaar is geharmoniseerd en doe ik een voorspelling voor de komende 25 jaar. Ten slotte zet ik uiteen hoe de ideale btw-wereld er in mijn ogen uit zou zien.

Op 28 juni 2025 kwamen de G7-landen onder Amerikaanse politieke druk tot een akkoord dat Amerikaanse multinationals vrijstelt van de wereldwijde 15%-minimumbelasting (Pillar Two, Pijler 2). Europese ondernemingen blijven wél aan de Pijler 2-bijheffing tot het minimumniveau onderworpen. Deze asymmetrische toepassing van minimumbelastingregels toont niet alleen een geopolitieke realiteit. De ontwikkelingen roepen ook vragen op naar de strategische autonomie van de Europese Unie op winstbelastingterrein. Deze bijdrage ziet in de overgangsperiode naar een post-Pillar-tijdperk die nu aanbreekt hét moment voor een Europees antwoord. Dit, in de vorm van een moderne, strategisch gepositioneerde vennootschapsbelasting. Een voorstel: de ‘Corporate Tax 2.0’.

Sinds de laatste verkiezingen in de VS zoekt een scala aan ambitieuze ondernemende Amerikanen zijn toevlucht in Nederland. Nederland ontvangt deze ondernemende migranten met een zeer toegankelijk visum onder de Dutch-American Friendship Treaty (DAFT). Al met al zeer vergelijkbaar met de hugenotenmigratie van de zestiende en zeventiende eeuw; ook voor de hugenoten was Nederland vrij, toegankelijk en lucratief. De hugenoten hadden destijds een directe positieve impact op de economie. Dezelfde kansen liggen er bij het aantrekken van de ‘DAFT-migranten’. In tegenstelling tot de hugenoten belanden de DAFT-migranten echter in een waar schimmenspel ten aanzien van de belastingheffing over hun vermogen.

Ter ere van het 25-jarig jubileum van NTFR besteed ik in deze bijdrage aandacht aan enkele bewijsrechtelijke kwesties bij de toepassing van de koerslijstmethode. Die kwesties behandel ik allereerst in algemene zin en vervolgens in relatie tot het consultatievoorstel ‘Wijziging van regelgeving inzake koerslijsten en taxatierapporten bij de aangifte van bpm’ (het consultatievoorstel).