Aflevering 1

Het zal de meeste lezers niet zijn ontgaan dat reeds per 1 januari 1997 de aanmerkelijkbelangregeling ingrij- pend was gewijzigd. Zo ingrijpend dat bij de invoering van de Wet IB 2001 de aanmerkelijkbelangregeling in hoge mate buiten schot kon blijven en min of meer naadloos naar de nieuwe analytische boxensystematiek van de Wet IB 2001 kon worden overgeplaatst. De 'upgrading' van de bron winst uit aanmerkelijk belang naar de box inkomen uit aanmerkelijk belang was zo ongeveer wel het meest ingrijpende, welke 'upgrading' overigens als nadeel heeft gebracht dat aanmerkelijkbelangverliezen voortaan uitsluitend binnen box 2 kunnen worden verrekend en niet meer met het overige inkomen van box 1 en box 3, zoals dat tot 1 januari 2001 nog het geval was. Op dit punt heeft de nieuwe Wet IB 2001 dus een verslechtering gebracht ten opzichte van de oude aanmerkelijkbelangregeling.

Het lijkt alweer een eeuw geleden, het - als de pastoor zijn Heilige Mis - op hoog tempo binnensmonds voorlezen van de allerlaatste tientallen ouderlijke boedelverdelingen, echter niet in gezelschap van twee misdienaars, doch in gezelschap van twee getuigen met op de valreep van oud naar nieuw erfrecht de mond vol oliebollen. Deze erfrechtelijke folklore bestaat niet meer. Ruim baan voor de 'alles kan, alles mag'-estate planningstestamenten van dertig, veertig kantjes. We hoeven ze door het schrappen van de intellectuele controle der getuigen toch niet meer volledig voor te lezen. De lucht die we overhebben, wordt thuis aangewend om de kleintjes wat extra bladzijden uit Wipneus en Pim voor te lezen. Het is overigens wel wennen, dat passeren van testamenten zonder getuigen; het heeft niet alleen iets ongezelligs, maar geeft ook - zij het volledig ten onrechte - een gevoel van ongeldigheid. Ook hebben we in Nijmegen het Groot Langstlevendebal II net achter de rug. De lege vaten bier hebben we maar niet meer geteld. Soms is het beter om niet achteruit te kijken. In ieder geval is de toon van het nieuwe erfrecht gezet. De eerste overlijdensgevallen onder het nieuwe regime hebben zich reeds voorgedaan. Geen droogzwemmen meer. Het zijn niet meer slechts denkbeeldige casus in een cursus. Om misverstanden te voorkomen, ook al is op 1 januari jongstleden het eerste onder het oude erfrecht van 1838 opgenomen artikel "Erfopvolging heeft alleen door den dood plaats", uit de wet gehaald, dit beginsel geldt nog wel degelijk, al is het maar als 'ongeschreven recht'. Eerst overlijden, dan pas (nieuw) erfrecht. Wanneer iemand dood is, wordt door het nieuwe erfrecht ook niet geregeld. De praktijk redt zich wel. Handboek Van Mourik leert dat de 'hersendood' het erfrechtelijke aanknopingspunt is. Degenen die nog de militaire dienstplicht genoten hebben, spreekt misschien het criterium van Handboek Soldaat meer aan. Men is dood als 'den kop en den romp' meer dan 25 cm gescheiden zijn, en dan ook nog langer dan tien minuten of iets dergelijks.

In de praktijk worden vaak testamenten gemaakt met diverse keuzemogelijkheden voor de verdeling van de nalatenschap voor de langstlevende echtgenoot. De langstlevende echtgenoot kan (al dan niet tezamen met de overige erfgenamen) op grond van deze keuzemogelijkheden de gewenste verdeling kiezen van de nalatenschap van de eerststervende. Hierbij zal in het algemeen ook worden gekeken naar een verdeling van de nalatenschap waarbij in totaal (na het overlijden van de langstlevende) zo min mogelijk successierecht is verschuldigd. In een serie artikelen ga ik in op de fiscale aspecten van een aantal veel voorkomende bepalingen in keuzetestamenten.

De Hoge Raad heeft in een viertal arresten in 2002 beslist dat piramidespelen voor de deelnemers geen belaste inkomsten (of verliezen) opleveren. Deze arresten berusten in de kern op het oordeel dat hier sprake is van kansspelen.

Onder het belastbaar resultaat uit overige werkzaamheden zijn in art. 3.91 en 3.92 Wet IB 2001 de terbeschikkingstellingsregelingen opgenomen. In een vorige bijdrage (FTV 2002/7-8, p. 4 e.v.) heb ik stilgestaan bij de terbeschikkingstelling van een bedrijfspand aan de partner/IB-ondernemer (art. 3.91 Wet IB 2001). In deze bijdrage wordt ingegaan op de in art. 3.92 Wet IB 2001 opgenomen terbeschikkingstelling van een bedrijfspand aan een vennootschap waarin de partner een aanmerkelijk belang (verder AB) heeft. In paragraaf 1 van deze bijdrage wordt aandacht besteed aan een pand dat in generlei gemeenschap valt en in paragraaf 2 wordt ingegaan op een pand dat in een huwelijksvermogensrechtelijke gemeenschap valt. Paragraaf 3 behandelt het pand dat zich in een eenvoudige gemeenschap (mede-eigendom) bevindt. Voorts wordt in paragraaf 4 aandacht besteed aan de consequenties van duurzaam gescheiden leven, waarbij ook de betalingsregeling van art. 25, lid 14 Inv.w. aan de orde komt. In paragraaf 5 wordt stilgestaan bij de consequenties voor de terbeschikkingsteller van het ontstaan van een algemene gemeenschap van goederen. Ten slotte wordt in paragraaf 6 ingegaan op de gevolgen voor de terbeschikkingsteller van het ontbinden van de huwelijksgemeenschap door het tijdens het huwelijk opheffen van die gemeenschap bij latere huwelijkse voorwaarden. Uitgegaan wordt van een pand dat volledig wordt gebruikt door de vennootschap van de partner. Geen aandacht wordt besteed aan het ter beschikking stellen aan samenwerkingsverbanden waarvan de vennootschap deel uitmaakt. Onder partner wordt in deze bijdrage verstaan: de verbonden persoon als omschreven in art. 3.92, lid 2, onderdeel b Wet IB 2001 jo. 3.91, lid 2, onderdeel b, onder 1 t/m 5 Wet IB 2001. Wordt in het navolgende gesproken over een AB, dan wordt daarmee bedoeld een AB in de zin van art. 4.6 Wet IB 2001 en niet een afgeleid AB (art. 4.10 Wet IB 2001) of een fictief AB (art. 4.11 Wet IB 2001). Aan de terbeschikkingstellingsregeling (verder TBS-regeling) ligt onder meer ten grondslag de voorkoming van boxarbitrage wanneer een met de belastingplichtige gelieerd persoon vermogen vanuit box 3 ter beschikking gaat stellen aan de vennootschap van de partner.