Aflevering 10

De Hoge Raad heeft in 2008 en 2009 een tweetal arresten gewezen waarin de vraag centraal stond of commissarissen die zeven respectievelijk vijf commissariaten vervulden hun daarmee samenhangende kosten in aftrek konden brengen. In beide gevallen stond de Hoge Raad de aftrek toe omdat in de desbetreffende gevallen het vervullen van de commissariaten heeft plaatsgevonden in het kader van een zelfstandig uitgeoefend beroep. Dat dit niet vanzelfsprekend is blijkt uit het onder de Wet IB 1964 gewezen arrest HR 21 april 1993, nr. 28.189, BNB 1993/185. Hierin volgde de Hoge Raad het oordeel van het hof dat geen sprake was van ondernemerschap maar van inkomsten uit arbeid buiten dienstbetrekking. In de casus van dat arrest betrof het eveneens iemand die een vergelijkbaar aantal commissariaten, adviseurschappen en bestuursfuncties vervulde. Commissarissen worden op grond van art. 3, lid 1, onderdeel g, Wet LB 1964 onder de loonheffing gebracht. De arbeidsverhouding wordt in genoemde bepaling als een fictieve dienstbetrekking aangemerkt. Een commissaris kan namelijk op grond van art. 2:160/270 BW niet in privaatrechtelijke dienstbetrekking staan tot de vennootschap waarbij het commissariaat wordt vervuld. Een commissaris geniet derhalve aan de loonbelasting onderworpen loon. Art. 3.81 Wet IB 2001 trekt de kwalificatie loon door naar de inkomstenbelasting tenzij de werkzaamheden kunnen worden aangemerkt als een zelfstandig uitgeoefend beroep. Art. 3.5 Wet IB 2001 stelt de zelfstandige beroepsbeoefenaar gelijk met een ondernemer die winst uit onderneming geniet. Het belang van deze kwalificaties schuilt er voor commissarissen in dat in de inkomstenbelasting de met de vervulling van de commissariaten verband houdende kosten die in de loonsfeer niet aftrekbaar zijn, bij de winstbepaling wel in aanmerking kunnen worden genomen. Op grond van de rangorderegeling van art. 2.14 Wet IB 2001 gaat immers de bron winst uit onderneming voor op de bron loon. Beschikt een commissaris over een verklaring arbeidsrelatie (VAR) winst uit onderneming dan vervalt op grond van art. 6a Wet LB 1964 ook nog de inhoudingsplicht in de loonbelasting voor de aan de commissarissen uitbetaalde honoraria.

Op 29 mei 2009 heeft de Hoge Raad arrest gewezen over onder meer de reikwijdte van de aftrekbeperking van art. 3.17, lid 1, aanhef en onderdeel c, Wet IB 2001. Deze bepaling beperkt de aftrek van de winst of resultaat van werkzaamheden (box 1) ter zake van privébezittingen, tot het als inkomen uit sparen en beleggen (box 3) in aanmerking genomen bedrag. Het in box 3 in aanmerking genomen bedrag is een brutobedrag: er wordt geen rekening gehouden met het heffingvrije vermogen en evenmin met aan de privébezittingen toe te rekenen schulden.

Op 16 januari 2009 HR nr. 07/12243, NTFR 2009/249. heeft de Hoge Raad arrest gewezen in een zaak die was aangespannen door een in Nederland woonachtige belastingplichtige die een pensioen ontving van de Verenigde Naties. Dit pensioen had hij als internationaal ambtenaar verworven, laatstelijk in zijn hoedanigheid als griffier van het Internationaal Gerechtshof in Den Haag. Nadat hij zijn werkzaamheden aldaar had beëindigd, is hij definitief gestopt met werken en is hij pensioenuitkeringen gaan genieten. In discussie is het antwoord op de vraag of deze pensioenuitkeringen in Nederland behoren tot het belastbaar inkomen. Dit dient onder meer te worden beoordeeld aan de hand van het Statuut van het Internationaal Gerechtshof (hierna te noemen: het Statuut). Voornoemd Statuut geldt uiteraard slechts voor de zeer selecte groep werknemers die werkzaam zijn bij het Internationaal Gerechtshof. Het arrest van de Hoge Raad is echter ook in bredere zin van belang omdat de Hoge Raad in dit arrest aangeeft hoe de Nederlandse fiscale wetgeving inzake de belastbaarheid van onzuivere pensioenaanspraken dient te worden uitgelegd.

Centraal staat in belastingprocedure voor de feitenrechter In cassatie wordt doorgaans alleen nog schriftelijk gepleit. Zie art. 29c, lid 2, AWR. de mondelinge behandeling ter zitting, die vooral is gericht op de waarheidsvinding om de rechter zo goed mogelijk in staat te stellen het geschil finaal te beslechten. De behandeling ter zitting kan, behoudens de vereenvoudigde afdoening buiten zitting wegens kennelijkheden Zie art. 8:54 Awb. dan ook alleen achterwege blijven als beide partijen daarvoor toestemming hebben gegeven (art. 8:57 Awb). De wettelijke regels met betrekking tot de zitting kenmerken zich voorts door betrekkelijke eenvoud. Er is sprake van een tamelijk informele procedure. De jurisprudentie van de Hoge Raad dienaangaande is vooral gericht op de rechtsbescherming van de belastingplichtige, reden waarom de Hoge Raad ook nog eens heel soepel omgaat met de regels die er zijn.

In deze bijdrage zal ik ingaan op de reikwijdte van art. 3,3,a Wet OB 1968). De redactie van dit artikel is gewijzigd per 1 januari 2007 en aangepast aan de terminologie van de Btw-richtlijn. Het is de vraag of deze wijziging slechts redactioneel van aard is of dat ook het toepassingsbereik met de wijziging van deze bepaling is veranderd. Art. 3,3,a heeft tot doel te voorkomen dat een ondernemer goederen in de consumptieve sfeer kan brengen zonder dat daarop btw drukt. Een ondernemer heeft immers recht op aftrek van voorbelasting bij de aankoop van goederen die hij voor belaste handelingen gaat bezigen. Als hij deze goederen nu, na de voorbelasting daarop te hebben afgetrokken, onttrekt aan zijn onderneming en bijvoorbeeld overbrengt naar zijn privésfeer kan hij zonder nadere regeling btw-vrij over de goederen beschikken. Dat is natuurlijk niet de bedoeling en daarom kennen we de fictieve levering van art. 3,3,a die zorgt dat ingeval een ondernemer goederen aan zijn onderneming onttrekt hij btw dient te voldoen over de aankoopprijs of kostprijs van het goed. Ik wil de reikwijdte van art. 3,3,a (en zijn voorloper art. 3,1,g) bespreken aan de hand van een tweetal onlangs besliste zaken. Het markante is dat de arresten helemaal niet gaan over de toepassing van art. 3,3,a.