Aflevering 7

Met het arrest van 10 april 2009, het Cacaobonenarrest HR 10 april 2009, nr. 42.916, NTFR 2009/821 met commentaar van Ligthart., heeft de Hoge Raad meer duidelijkheid gegeven over het antwoord op de vraag onder welke omstandigheden ondernemers tot gezamenlijke waardering moeten overgaan. In grote lijnen komt het arrest hierop neer dat een ondernemer activa, passiva en derivaten Hoewel het in deze casus gaat over de gezamenlijke waardering van voorraden en derivaten, ga ik ervan uit dat de uitkomst van het arrest – net als die van het hedge-arrest (vorderingen en schulden) en die van het optiearrest (aandelenbeleggingen en opties) – betekenis heeft voor de gezamenlijke waardering van alle activa, passiva en derivaten. gezamenlijk moet waarderen, indien aan twee voorwaarden is voldaan. Ten eerste moet het prijsrisico in deze posten samenhang vertonen. Ten tweede moet het prijsrisico dat aan deze posten is verbonden door de samenhang in hoge mate beperkt zijn. Aan de tweede voorwaarde is voldaan indien het door een prijswijziging veroorzaakte verlies van € 100 op de ene post naar de op balansdatum heersende verwachting hoogstwaarschijnlijk zal worden gecompenseerd door een winst op de daartegenover staande post die varieert tussen de € 80 en de € 125. Of die compensatie meer dan waarschijnlijk is, zal mede kunnen worden vastgesteld aan de hand van het waardeverloop van de posten in het verleden.

De wetgever heeft het al sinds het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw moeilijk met fiscale claims op meerwaarden in die gevallen dat de meerwaarde om welke reden dan ook Nederland verlaat. Hij acht het – in algemene bewoordingen weergegeven – ongewenst dat ten gevolge van een dergelijke verplaatsing naar het buitenland, de Nederlandse heffingsbevoegdheid voor zover het in elk geval de in Nederland aangegroeide meerwaarde betreft, verloren gaat. Hierbij past al direct de kanttekening dat er in zoverre wel een beperking is dat de claim alleen behoeft te worden bewaakt voor die gevallen dat naar het oordeel van de wetgever sprake is van een realisatie daarvan die in strijd komt met doel en strekking van de wettelijke regeling.

In NTFR-B 2009/28 heb ik de ab-arresten besproken die betrekking hebben op de goede trouw ten aanzien van de verdragstoepassing. De Hoge Raad oordeelde daaromtrent op 20 februari 2009 kort gezegd dat conserverende aanslagen betreffende ab-aandelen niet in strijd zijn met de goede trouw ten aanzien van de desbetreffende verdragen, kort gezegd omdat de relevante verdragsbepaling (art. 13, lid 4, OESO), althans het commentaar daarop, de voormalige woonstaat expliciet het recht geeft ook te heffen over vermogenswinst. Op 19 juni 2009 heeft de Hoge Raad zich uitgelaten over vergelijkbare problematiek maar nu met betrekking tot pensioenen en lijfrenten (hierna gezamenlijk aangeduid als de pensioenarresten; ik neem ze hierna voor zoveel mogelijk samen, maar indien daar reden voor bestaat maak ik een onderscheid tussen de pensioenarresten en het lijfrentearrest). In de pensioenarresten oordeelde de Hoge Raad dat dergelijke conserverende aanslagen wel in strijd zijn met de goede verdragstrouw, althans ten aanzien van de verdragen ‘oude stijl’. Deze uitkomst werd zeker na de ab-arresten verwacht. Niettemin heeft de wetgever op 19 juni 2009 reparatiewetgeving aangekondigd die met terugwerkende kracht tot 19 juni 2009 in werking moet treden. In deze Beschouwing ga ik eerst in op de desbetreffende arresten en vervolgens op de aankondiging van de wetswijziging. De wetswijziging zelf is op 29 juni 2009 verschenen en kon niet meer mee worden genomen in deze Beschouwing. De terugwerkende kracht is daar overigens wel uit gehaald op advies van de Raad van State; er is nu sprake van inwerkingtreding per 29 juni 2009, 12.00u.

Koper en verkoper, dienstverlener en afnemer, door allerlei oorzaken weten ze elkaar niet altijd te vinden. Het economische verkeer zou dan ook snel vastlopen als er geen tussenpersonen zouden zijn die partijen bij elkaar brengen en verschillen weten te overbruggen. Deze bemiddelaars nemen niet deel aan het traject binnen de bedrijfkolom van producent naar consument. Zij zorgen voor de verbindingen zonder zelf iets toe te voegen of af te doen aan de producten of diensten. Door die bijzondere positie is het moeilijk de aard van de bemiddelingsdienst te duiden voor de heffing van btw. Met name bij bemiddelingsdiensten die meeliften met de hoofdprestatie, zoals bij de financiële diensten, kan dat afbakeningsproblemen opleveren. Soms lijkt een bemiddelingsdienst op een reclamedienst, soms op een adviesdienst en heel vaak op iets er tussenin. In deze bijdrage bespreek ik de recente jurisprudentie over dit onderwerp, ook in het licht van de voorgestelde verordening bij de richtlijnvoorstellen die tot herziening moeten leiden van de financiële vrijstelling.