Aflevering 4

De Rechtbank Amsterdam heeft ter openbare terechtzitting van 24 februari 2004 een voormalig fiscalist van een vooraanstaand belastingadvieskantoor en een voormalig hoofd fiscale zaken van een grote bank veroordeeld wegens deelname aan een criminele organisatie die onder meer het plegen van misdrijven tot oogmerk had. De misdrijven bestonden onder andere uit het doen van onjuiste aangiften vennootschapsbelasting terzake de verkoop van kasgeldvennootschappen. De rechtbank heeft zware straffen opgelegd die 'passend en geboden' worden geacht (onvoorwaardelijke gevangenisstraffen van 32 maanden en geldboeten van e 500.000 en e 300.000). Bij het bepalen van de strafmaat wordt onder andere meegewogen het maatschappelijk aanzien van de verdachten en het bekleden van functies als die van belastingadviseur en fiscalist. Ten aanzien van de belastingadviseur wordt verder nog overwogen dat het aanzien van de beroepsgroep is geschaad en het vertrouwen dat de fiscus in het algemeen moet kunnen stellen in de juistheid van belastingaangiften in ernstige mate is geschonden.

Tot de algemene rechtsbeginselen behoort in het bijzonder het rechtszekerheidsbeginsel. De meest bekende uitwerking van dat beginsel vormen de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Daarnaast is het rechtszekerheidsbeginsel ook een beginsel van behoorlijke wetgeving. Allereerst zal hierna aandacht worden besteed aan de twee meest bekende beginselen, te weten het vertrouwens- en het gelijkheidsbeginsel. Daarbij zal de jurisprudentie gepubliceerd vanaf 1 januari 2003 worden ingebed in de lijnen die zijn uitgezet door voorafgaande jurisprudentie. Ter verduidelijking van die lijnen wordt eerst kort stilgestaan bij de belangrijkste arresten dienaangaande.

Belastingfraude is een moeilijk grijpbaar probleemgebied dat vanuit diverse invalshoeken c.q. wetenschappen kan worden bestudeerd. Vooreerst is daar de rechtstheoretische vraag over hoe het begrip moet worden afgebakend, en wat zijn betekenis vanuit normatief perspectief kan of moet zijn. Economen en statistici onderzoeken de betekenis van belastingfraude op het niveau van de subjecten in de economie en op dat van de gevolgen voor de staatshuishouding als geheel. Strafrechtgeleerden en criminologen behandelen de vraag of fraude door middel van straffen en boeten kan en moet worden beteugeld en fiscalisten proberen het belastingstelsel zo in te richten dat het minder aanleiding en/of mogelijkheden voor ontduiking biedt.

Afwijkende latere rechtspraak van het Hof van Justitie EG kan leiden tot verplichting tot heroverweging van eerdere besluiten door het betrokken bestuursorgaan, zo blijkt uit de zaak Kühne & Heitz.

Op 18 maart jl. deed het Hof van Justitie EG uitspraak in een zaak betreffende een Franse emigratieheffing van een aanmerkelijkbelanghouder. De heffing werd onverenigbaar bevonden met art. 52 EG-Verdrag (thans art. 43 EG-Verdrag). Verwacht wordt dat de uitkomst ook de Nederlandse fiscale regelgeving inzake emigratieheffingen zal beïnvloeden. De zaak is reeds gepubliceerd in NTFR 2004/397 en V-N 2004/15.9.