Aflevering 1

Als onderdeel van het Ondernemerspakket 2001 heeft per 1 januari 2001 de vervangingsreserve plaatsgemaakt voor de herinvesteringsreserve (hierna: HIR).Art. 3.54 Wet IB 2001. Naast de invoering van de HIR is art. 15e Wet VPB 1969 geïntroduceerd om de, in de ogen van de wetgever, vermeende handel in en misbruik van zogenoemde herinvesteringsvennootschappen te bestrijden. In dit kader heeft de staatssecretaris in een onlangs gepubliceerd besluit laten weten dat deze anti-misbruikbepaling ruimer dient te worden geïnterpreteerd dan de wettekst doet vermoeden.In het besluit van 18 december 2003 (CPP2003/2861M) (www.minfin.nl) geeft de staatssecretaris antwoord op enkele aan hem gestelde vragen. Met name het antwoord van de staatssecretaris op de eerste vraag is interessant. De staatssecretaris is van mening dat, naast reeds gevormde HIR's, ook dotaties aan een HIR in het jaar van aandeelhouderswisseling (die zien op boekwinsten behaald vóór het moment van de belangenwisseling) onder de werking van art. 15e Wet VPB 1969 vallen.

Vastgoed, wat moet daar voor de heffing van BTW en overdrachtsbelasting onder worden verstaan? In 2003 gaf de jurisprudentie een paar antwoorden. Voor de overdrachtsbelasting is een kabelnetwerk onroerend, terwijl een niet mobiel prefab-gebouw dat niet eenvoudig is te verplaatsen voor de BTW onroerend is. Afgezien van deze antwoorden op de kernvraag betreffende vastgoed en fiscaliteit, heeft 2003 nog meer interessante jurisprudentie opgeleverd. Voldoende om even bij stil te staan.

In art. 7:307 BW is een regeling opgenomen die de huurder van bedrijfsruimte de mogelijkheid biedt een machtiging te vorderen van de rechter om een derde in zijn plaats te stellen. De rechter kan de vordering slechts toewijzen indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Eén van de voorwaarden is dat sprake moet zijn van overdracht van het bedrijf. Hof Amsterdam heeft in een arrest van 28 augustus 2003 nadere voorwaarden gesteld aan deze overdracht. In dit artikel wordt ingegaan op de regeling van de indeplaatsstelling en worden enkele kanttekeningen geplaatst bij het arrest van het hof.

Ook in 2003 hebben de rechters zich weer gebogen over geschillen op het terrein van het vastgoed en daarin interessante uitspraken gedaan. Onder andere over afschrijvingen hebben de hoven zich een aantal keren uitgelaten. In deze bijdrage worden de belangrijkste inkomsten- en vennootschapsbelastinguitspraken nog eens op een rij gezet.

Aan de staatssecretaris van Financiën zijn vragen voorgelegd over de overgangsregeling van de bijleenregeling. In een besluit van 19 december 2003 (CPP2003/3094M) wordt door hem op deze vragen ingegaan. De inhoud van bedoeld besluit is hieronder integraal opgenomen.

De casus in de uitspraak van Hof Den Bosch van 30 oktober 2003 (nr. 02/04381) was als volgt. Holding X verkreeg op 29 december 2000 de eigendom van 9,9% van de aandelen in Vastgoed BV. In de leveringsakte was vermeld dat overdrachtsbelasting verschuldigd werd. Vastgoed BV verhuurde haar vastgoed aan een aantal vennootschappen, waarin Holding X op 29 december 2000 eveneens een (on)middellijk belang van 9,9% verkreeg. Die vennootschappen exploiteerden pizzeria's. Het financieel belang bij de overige 90,1% in Vastgoed BV en de andere vennootschappen berustte bij de broer van de enig aandeelhouder van Holding X. Holding X ging in beroep tegen de door haar voldane overdrachtsbelasting. Holding BV betwijfelde of Vastgoed BV kwalificeert als een vennootschap als bedoeld in art. 4 WBR. Vastgoed BV voldeed weliswaar aan de bezitseis, maar niet aan de doeleis. Vastgoed BV maakt namelijk deel uit van een verzameling van vennootschappen die feitelijk nog steeds worden geleid door één persoon. Holding X verwees naar een arrest van HR 6 november 1985 (BNB 1986/34). Daarin was beslist dat er geen sprake was van een art. 4-vennootschap, wanneer de exploitatie van het onroerend goed plaatsvond in het kader van een ander bedrijf dan de exploitatie van onroerend goed. Deze regel moest volgens Holding X worden doorgetrokken naar de situatie waarin Vastgoed BV verkeerde. Vastgoed BV behoorde tot een groep van vennootschappen, waarover een enkele persoon uiteindelijk alle zeggenschap uitoefende. Economisch was volgens Holding X dan ook sprake van één onderneming, waarbij het bezit van het vastgoed noodzakelijk was voor de exploitatie van de pizzeria's. Hof Den Bosch was het daar echter niet mee eens. De lijn van het arrest uit 1985 kon volgens het hof niet worden doorgetrokken naar alle gevallen waarin uiteindelijk centraal gezag werd uitgeoefend over vastgoed en bedrijven. Vastgoed BV oefende zelf namelijk niet een bedrijf uit. Ook uit de tekst, het doel, de strekking en de wetsgeschiedenis van art. 4 WBR kon niet worden afgeleid dat Holding X de algemene regel van het arrest uit 1985 kon toepassen op haar geval. Het hof verwierp dan ook het beroep. Tegen de uitspraak is cassatie ingesteld.

De Hoge Raad heeft op 9 januari 2004 (nr. 38.536) uitspraak gedaan in de volgende zaak. Belanghebbende fungeert als houdstervennootschap van twee dochtervennootschappen, B BV en C BV, met welke vennootschappen zij een fiscale eenheid vormt. B BV heeft in de jaren 1999 en 2000 een overdekt zwembad gebouwd nabij een door C BV geëxploiteerde camping. B BV heeft voorts bij de camping in 1997 en 1998 72 recreatiewoningen gebouwd en verkocht. Met betrekking tot het te bouwen zwembad bleek uit een in 1993 uitgebracht rapport dat door hoge kapitaalslasten jaarlijks een exploitatietekort van afgerond f 337.000 te verwachten was. Dit exploitatietekort wilde belanghebbende met name dekken uit winsten op de nieuw gebouwde recreatiewoningen. Bij de verkoop van de recreatiewoningen had B BV zich weliswaar niet jegens de kopers verplicht een zwembad te bouwen, maar terzake wel verwachtingen gewekt. Belanghebbende heeft in de aangiften vennootschapsbelasting 1997 en 1998 ten laste van de winst een voorziening gevormd voor zogenoemde dekkingsbijdragen in de exploitatiekosten van het zwembad. Voor 1997 ging het om een bedrag van f 960.000 en voor 1998 f 1.200.000. Belanghebbende rechtvaardigde de voorziening met de stelling dat de bungalows niet hadden kunnen worden verkocht zonder het vooruitzicht op een zwembad. Hof Amsterdam achtte de vorming van de voorziening in strijd met goedkoopmansgebruik. De Hoge Raad besliste echter dat ervan moet worden uitgegaan dat het verkoopresultaat van de recreatiewoningen mede is behaald door de verwachting van het te bouwen zwembad. Daarom mag bij de bepaling van de winst op die verkopen rekening worden gehouden met die gewekte verwachtingen. Tot het bedrag van de verkoopopbrengst dat aan die verwachtingen kan worden toegerekend mag een passiefpost worden gevormd die te zijner tijd in mindering moet worden gebracht op de stichtingskosten van het zwembad indien en voorzover de bedrijfswaarde op het moment van ingebruikname lager is.

De Hoge Raad heeft op 9 januari 2004 (nr. 39.209) uitspraak gedaan in de volgende zaak. Belanghebbende, eigenaar van een aantal verhuurde bedrijfspanden, heeft op 6 december 1996 zijn bedrijfspanden verkocht voor f 1.800.000. De panden hadden in november 1996 schade opgelopen. In de koopovereenkomst was opgenomen dat Belanghebbende deze schade zou herstellen. In de akte van levering was opgenomen dat deze herstelverplichting werd afgekocht voor f 100.000 door middel van verrekening met de verkoopprijs van de panden. Belanghebbende heeft de afkoopsom van f 100.000 in zijn aangifte inkomstenbelasting 1997 afgetrokken als op de inkomsten uit andere onroerende zaken drukkende onderhoudskosten. Volgens Hof Den Bosch was er echter sprake van een uitgave die in de vermogenssfeer ligt omdat belanghebbende zelf geen kosten van onderhoud had gemaakt, zodat geen sprake is van uitgaven voor werkzaamheden die dienden om de zaak zoals die bij stichting of latere verandering bestond, in bruikbare staat te houden en aldus achteruitgang en verval te voorkomen. De Hoge Raad is het met het oordeel van het hof eens en verklaart het cassatieberoep van belanghebbende ongegrond.

De staatssecretaris van Financiën is in cassatie gegaan tegen het oordeel van Hof Leeuwarden dat de verkoopopbrengst van een zelfgebouwde woning deels een onbelaste vermogenswinst is. De casus in de uitspraak van Hof Leeuwarden was als volgt.

De casus in een lopende procedure voor Hof Arnhem (2003/01596) is als volgt.

Uit een persbericht van de ministerraad van 5 december 2003 volgt het volgende.