Aflevering 11

De fiscale faciliteiten voor lijfrenten zijn in de afgelopen jaren in hoog tempo versoberd. In dit artikel zal een overzicht worden gegeven van de wettelijke maatregelen die dit hebben bewerkstelligd en zal worden stilgestaan bij de gevolgen die dit heeft gehad voor bestaande verzekeringen.

Indien de erflater overlijdt zonder testament en met achterlating van een langstlevende en een of meer kinderen, treedt van rechtswege de wettelijke verdeling in. Uit hoofde hiervan ontvangt de langstlevende alle tot de nalatenschap behorende goederen en schulden. De kinderen krijgen een vordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel. Over de overbedelingsschuld van de langstlevende wordt jaarlijks een enkelvoudige rente bijgeschreven, voorzover de wettelijke rente meer bedraagt dan 6%. In art. 4:13, lid 4 BW wordt uitdrukkelijk aangegeven dat hiervan kan worden afgeweken door de erflater dan wel de langstlevende en de erfgenaam tezamen.

Fiscale Monografieën nr. 101, Deventer: Kluwer 2002

In het verleden is meermalen de vraag gesteld of de latente belastingschulden op de contante of nominale waarde gesteld moeten worden. Per 1 januari 2002 is de SW 1956 op een aantal punten gewijzigd, maar de percentages voor latente belastingschulden zijn ongewijzigd gebleven. Bij deze wijziging is door de staatssecretaris wel aangegeven dat de materie van latente belastingschulden in een volgende fase van de herziening van de successiewetgeving aan de orde zal komen. Reden waarom de problematiek van contante of nominale waarde van latente belastingschulden in dit artikel in kaart wordt gebracht.

De tekst van art. 4:13, lid 4 BW is ons inziens inderdaad duidelijk. De wetgever geeft aan dat in twee gevallen kan worden afgeweken van de rente van rechtswege, namelijk door de erflater in zijn uiterste wilsbeschikking dan wel door de nabestaanden onderling. Schrijvers gaan vrij uitvoerig in op de uitleg van het begrip 'dan wel'. Niet alleen wensen zij aan dit begrip een eigen juridische invulling te geven - volgens Van Dale betekent het begrip 'of' en niet zoals schrijvers suggereren 'maar ook' -, maar zij trekken daaruit tevens de conclusie dat de tekst de ruimte biedt aan de erfgenamen om af te wijken van de testamentaire rente. Dit is ons inziens echter niet het geval. Ook indien het begrip 'dan wel' zou moeten worden gelezen in de zin van 'maar ook', lezen wij niet in de tekst van art. 4:13, lid 4 BW dat hierin de mogelijkheid wordt genoemd dat de erfgenamen kunnen afwijken van de testamentaire rente.

Successierechtplanning in Duitsland staat voor een nieuwe hindernis die verstrekkende gevolgen kan hebben. Onder omstandigheden zal de successieplanning volledig anders moeten worden vormgegeven. Het 'Bundesfinanzhof' (hierna: BFH) heeft ernstige twijfels over de vraag of het Duitse successie- en schenkingsrecht wel in overeenstemming is met de Grondwet en heeft enkele hoofdonderdelen van de Successiewet aan het 'Bundesverfassungsgericht' (hierna: BVerfG) voorgelegd. Indien het BVerfG zich aansluit bij de opvatting van het BFH, is een fundamentele herziening van het Duitse successie - en schenkingsrecht vereist. De belastingdienst houdt intussen de lopende en toekomstige successierechtzaken aan. Tot de beslissing van het BVerfG worden er derhalve geen definitieve aanslagen opgelegd. Dit betekent zowel voor de belastingplichtige als voor de belastingadviseur een aanzienlijke rechtsonzekerheid.

In dit dilemma gaan Van Vijfeijken en Gubbels voor de stelling dat de erfgenamen niet van een door erflater testamentair bepaalde rente in de zin van art. 4:13, lid 4 kunnen afwijken, althans niet binnen het bereik van de faciliteit van art. 1, lid 2 SW. Deze stelling is ons inziens onjuist.

Dit is niet de lijfspreuk van het kabinet-Balkenende II. Als het aan het kabinet ligt, gaat het hele pensioensysteem onder het mom van vergrijzing en verhoging van de arbeidsparticipatie zonder mededogen op de schop. VUT en prepensioen wordt fiscaal onaantrekkelijk gemaakt door de omkeerregel af te schaffen. Bovendien kan men straks pas op 65-jarige leeftijd een vol pensioen van 70% opgebouwd hebben.