Aflevering 12

Met enige regelmaat duikt in het Nederlandse fiscale debat rond (inkomsten uit) vermogen de roep om een vermogenswinstbelasting op. Menig afscheidsbundel wordt opgesierd door een bijdrage over deze problematiek en ook tijdens de behandeling van de voorstellen die hebben geleid tot de huidige Wet inkomstenbelasting 2001 heeft de vermogenswinstbelasting enige (maar volgens sommigen niet genoeg) aandacht gekregen. Over het algemeen wordt gunstig geoordeeld over de invoering van een dergelijke heffing, waarbij met name een beroep wordt gedaan op het draagkrachtbeginsel.Toch is het 'niet al goud dat er blinkt' bij een vermogenswinstbelasting.

De vermeende onverenigbaarheid van de Nederlandse exitheffingen met het Europese recht is een reeds veelbesproken en nog steeds aan actualiteit winnend onderwerp.In dat debat staat met name de rol van de conserverende aanslag centraal, waarbij dikwijls de vraag wordt opgeworpen of de conserverende aanslag in zijn huidige vorm gehandhaafd kan blijven.

De regeling die is opgenomen in art. 2.5 van de Wet inkomstenbelasting 2001 (hierna Wet IB 2001) geeft een buitenlands belastingplichtige de mogelijkheid om voor de heffing van Nederlandse inkomstenbelasting te opteren voor toepassing van de regels voor binnenlands belastingplichtigen. Inmiddels bestaat deze regeling bijna drie jaar. In de vakliteratuur is weliswaar de nodige aandacht aan deze regeling besteed, maar opvallend is dat er weinig aandacht is geweest voor de relevante afwegingen waarmee een buitenlands belastingplichtige te maken heeft bij de keuze voor wel of niet toepassen van de regeling. Hoog tijd derhalve om de hoofdlijnen, valkuilen en mogelijkheden van de regeling van art. 2.5 Wet IB 2001 op een rij te zetten om te bezien wanneer de keuze voor fictieve binnenlandse belastingplicht interessant kan zijn.

In FTV 2003/6 heeft mw. K.M.L.L. van de Ven aandacht besteed aan de in de jaren 2001-2003 gewezen jurisprudentie over het causale verband tussen een aangegane geldlening en de eigen woning. Op 17 april 2003 en 3 juni 2003 heeft A-G Groeneveld in een drietal kwesties conclusie genomen. Op 2 mei 2003 heeft Hof 's-Gravenhage nog een relevante uitspraak gedaan. Voorts is in een Besluit van 4 juli 2003 een aantal vragen over het causale verband besproken. Ter aanvulling op het artikel zet ik hierna de inhoud van de conclusies en het besluit uiteen. Vervolgens bespreek ik in deze Kroniek nog enkele voor particulieren van belang zijnde maatregelen die op of rond prinsjesdag zijn bekendgemaakt, te weten de vereenvoudiging van de autokostenbijtelling en de introductie van een tweetal regelingen met betrekking tot de eigen woning, de bijleenregeling en de aftrek wegens geen of geringe eigenwoningschuld.

Zowel particuliere als institutionele beleggers, zoals pensioenfondsen en verzekeraars, kiezen er vaak voor om hun vermogen niet zelf te beheren, maar dat over te laten aan een professionele vermogensbeheerder met wie een overeenkomst tot vermogensbeheer (vorm van lastgeving)Deze overeenkomst is te kwalificeren als een overeenkomst van opdracht, zoals geregeld in art. 7:400 e.v. BW. gesloten wordt. Daarbij kan een onderscheid gemaakt worden tussen 'vrije hand'-vermogensbeheer en niet 'vrije hand'-vermogensbeheer. Het verschil tussen beide vormen is dat bij 'vrije hand'-vermogensbeheer de belegger en de beheerder afspraken maken over het te voeren beleggingsbeleid en de beheerder vervolgens binnen dit afgesproken beleggingsbeleid de 'vrije hand' heeft effectentransacties te (laten) verrichten. Bij niet 'vrije hand'-vermogensbeheer overlegt de beheerder vooraf met de belegger en voert hij de effectentransacties pas uit na verkregen instemming van de belegger. Bij deze vorm ligt het accent op advisering en wordt de relatie tussen belegger en beheerder door professionele beheerders vaak aangeduid als 'advies'-relatie. De reden om te kiezen voor 'vrije hand'-vermogensbeheer kan zijn dat de belegger zelf onvoldoende deskundig is en/of weinig beleggingservaring heeft of zijn effectenportefeuille niet zelf kan of wil beheren. Zo kiezen bestuurders van genoteerde ondernemingen er vaak voor hun vermogen door een 'vrije hand'-vermogensbeheerder te laten beheren teneinde de (schijn van) belangenverstrengeling en het risico dat gehandeld wordt met voorwetenschapArt. 46 Wet toezicht effectenverkeer 1995 (Wte 1995). te voorkomen.In de concept Nederlandse corporate governance code van de commissie-Tabaksblat (versie 1 juli 2003) is als 'best practice'-bepaling opgenomen dat een bestuurder of commissaris uitsluitend in beursgenoteerde beleggingsfondsen belegt of het beheer van zijn effectenportefeuille in 'vrije hand'-beheer geeft.

Met de invoering van de Wet IB 2001 is overgangsrecht gecreëerd voor rentetermijnen die waren aangegroeid (gerijpt) voor 1 januari 2001, maar nog niet genoten. Omdat met de invoering van de Wet IB 2001 het reële stelsel is verlaten, althans voor wat betreft de vorderingen, dreigde zonder overgangsrecht een lek te ontstaan aan de heffingszijde. De artikelen AK en Aka (van de Invoeringswet Wet IB 2001) voorkomen dit. De wetgever heeft hierbij slechts oog gehad voor de heffingszijde. De debiteur-natuurlijk persoon die na 1 januari 2001 rente betaalt die voor die tijd is gerijpt, kan deze slechts zeer beperkt aftrekken op het betalingsmoment.Onder omstandigheden is rente die samengesteld wordt bijgeschreven aftrekbaar op het moment van bijschrijving. Die gevallen laat ik hier buiten beschouwing. Heeft de rente betrekking op ondernemingsvermogen of werkzaamheidsvermogen, dan wordt de oplopende rente ieder jaar ten laste van het resultaat gepassiveerd. De rente die is toe te rekenen aan de eigen woning komt op het voldoeningstijdstip als bedoeld in art. 3.147 Wet IB 2001 in mindering in box 1. Dus tot zover levert het ontbreken van overgangsrecht voor de debiteurnatuurlijk persoon geen problemen op. Heeft de rente betrekking op aanmerkelijkbelangaandelen, dan is de rente op het voldoeningsmoment als bedoeld in art. 4.44 Wet IB 2001 eveneens aftrekbaar, maar nu in box 2. Gaat de - tot 1 januari 2001 aangegroeide - rente door verrekening of vermenging teniet, dan is bij dezelfde belastingplichtige de rente in box 1 belast en in box 2 aftrekbaar. Door het verschil in tarief van beide boxen vindt deels heffing plaats. Onder de Wet IB 1964 vond de wetgever dit onwenselijk en heeft hij hiervoor een voorziening getroffen in het toenmalige art. 45. Ging de rente door verrekening teniet, dan vond aftrek plaats naar het normale progressieve tarief in plaats van het aanmerkelijkbelangtarief van 25%. Vier jaar later, bij de invoering van de Wet IB 2001 is de wetgever blijkbaar van gedachten veranderd. Aanmerkelijkbelangrente is onder alle omstandigheden aftrekbaar tegen 25%. Er worden geen uitzonderingen meer gemaakt. Ik meen terecht. Het is niet te rechtvaardigen dat de ene belastingplichtige aftrek tegen een ander tarief krijgt dan de andere belastingplichtige als het dezelfde 'rentesoort' betreft. De renteaftrek binnen box 2 zou onder alle omstandigheden moeten plaatsvinden tegen 50%, omdat dat ook de uiteindelijke belastingdruk is op die aandelen. Daarmee is het hiervoor geschetste probleem ook van de baan (evenals de bedrijfsopvolgingsproblematiek waarbij aanmerkelijkbelangaandelen worden gekocht door een natuurlijk persoon).