Aflevering 6

Zowel in de rechtspraak als in de literatuur is meerdere malen getracht de trust terug te brengen tot een hanteerbare rechtsfiguur binnen het Nederlandse rechtssysteem. Enerzijds is de noodzaak daartoe gelegen in het toenemende gebruik van de trust. Anderzijds is het als gevolg van de verschillende soorten trusts die zich kunnen voordoen noodzakelijk dat duidelijkheid wordt verschaft omtrent de wijze waarop deze trustvormen in het Nederlandse civiele en fiscale recht dienen te worden behandeld. De aandacht in literatuur en rechtspraak is met name uitgegaan naar een bepaalde trustvorm, te weten de irrevocable discretionary trust. De Hoge Raad heeft zich in de zogenoemde 'trustarresten' reeds uitgelaten over de (fiscale) consequenties van de instelling van deze trustvorm. Minder aandacht is uitgegaan naar de fixed trust, waaronder de life interest trust. Ook het instellen van deze trustvorm heeft echter diverse civiele en fiscale gevolgen voor de bij de trust betrokken personen. In deze bijdrage wordt ingegaan op de erfrechtelijke consequenties die het instellen van een life interest trust heeft voor de legitimarissen van de insteller van de trust. Wanneer een insteller tijdens leven of bij overlijden een life interest trust instelt, komt de vraag op welke gevolgen deze instelling heeft voor de legitieme portie van de legitimarissen van de insteller. Hoewel de legitieme portie in het huidige erfrecht sterk is afgezwakt ten opzichte van de legitieme zoals die gold tot 1 januari 2003, blijft deze vraag ook onder het huidige erfrecht van belang. In deze bijdrage zal ik eerst kort aangeven wat onder een life interest trust dient te worden verstaan. Daarbij worden enkele begrippen en rechten die samenhangen met de instelling van een life interest trust behandeld. Vervolgens bespreek ik de legitieme portie zoals die is gaan gelden met ingang van 1 januari 2003 op hoofdpunten. Daarna ga ik in op de civielrechtelijke gevolgen die het instellen van een life interest trust voor de legitimarissen met zich brengen. Hierbij zal ik een nader onderscheid maken tussen de situatie dat de trust wordt ingesteld tijdens leven en de situatie dat de trust wordt ingesteld bij overlijden. Ik zal mij beperken tot de behandeling van de positie van de remainderman als legitimaris. De reden hiervan is gelegen in het feit dat bij de instelling van een life interest trust veelal de kinderen van de insteller aangemerkt worden als remainderman en de langstlevende echtgenoot als life tenant. Deze laatste kan niet als legitimaris kwalificeren. Het geheel wordt afgesloten met een conclusie.

In deze bijdrage wordt ingegaan op de toerekening van rente aan een inkomstenbron in het algemeen en meer in het bijzonder aan de eigen woning. Onder de Wet IB 1964 werd onderscheid gemaakt tussen bronrente en beperkt aftrekbare persoonlijke verplichtingenrente. Er kon sprake zijn van persoonlijke verplichtingenrente als de vraag naar bronrente negatief was beantwoord. De wijze van beoordeling of sprake is van bronkosten is onder de Wet IB 2001 in beginsel ongewijzigd voortgezet. Voor de toerekening van rente aan een inkomstenbron is onder de Wet IB 1964 door de Hoge Raad de historische methode ontwikkeld en gevolgd. In dit kader is in 2001, 2002 en 2003 een aantal hofuitspraken gewezen. Hierin is een tweetal tendensen te onderkennen: de historische methode mag niet verengd worden tot een strikt chronologische volgorde en in geval van nieuwbouw, onderhoud en verbetering is het historisch-causaal verband pas aanwezig voorzover er verplichtingen zijn aangegaan.

Het huwelijksvermogensrecht is van oudsher hét estate-planningsmiddel bij uitstek, welke faam in gelijke mate wordt gedeeld met het partnerschapsvermogensrecht. Deze estate planning heeft bovendien een aanzienlijk ruimere strekking dan in de andere gevallen. Gaat het bij de laatste om een in belangrijke mate fiscaal gunstige overgang van vermogen bij overlijden, bij het huwelijks-/partnerschapsvermogensrecht strekt de planning zich uit zowel tijdens het leven als na het overlijden, inclusief alle fiscaalrechtelijke voordelen. Onbetwistbaar juist is het sekseneutrale advies aan trouwlustigen om met een rijk meisje of dito jongen te trouwen. En als men eenmaal staat voor de moeilijke keuze tussen een lief en arm meisje of een lief en rijk meisje, dan zal het laatste aan te raden zijn ... je weet immers nooit hoe dat nog eens van pas kan komen!

Specialisatie heeft de mensheid veel gebracht. Ook de Belastingdienst biedt zijn medewerkers mogelijkheden. Vide het VKCHet Vastgoedkenniscentrum, onder leiding van dr. T.M. Berkhout, sinds kort tevens hoogleraar real estate aan de universiteit Nyenrode. en een wassende stroom afschrijvingscorrecties in de vastgoedsfeer. Ach, inspecteurs voeren hun taak uit. De belastingbetaler kan, hier te lande, in beroep tegen de aanslag. Een aantal zaken is beslist door Hof Arnhem. In deze reeks trekt de beslissing van 21 februari 2003, nr. 01/01383, aandacht.

Sinds 1 januari 2002 wordt op grond van art. 5, lid 5 Successiewet recht van overgang verschuldigd over 'fictieve onroerende zaken als bedoeld in artikel 4 van de Wet op belastingen van rechtsverkeer'. Het gaat - globaal gezegd - om aandelen in een onroerendezaaklichaam.Zie voor een nauwkeurige omschrijving hiervan art. 4, lid 1 WBR. De vraag die zich voordoet is of de verkrijging van één aandeel in zodanig lichaam al voldoende is voor de heffing van het recht van overgang, of dat art. 4, lid 3 WBR van overeenkomstige toepassing is, zodat slechts sprake is van een belastbaar feit als de verkrijger eenderde deel van de aandelen verkrijgt of een zodanig bezit uitbreidt.Zie voor een nauwkeurige omschrijving van deze verkrijgingseis art. 4, lid 3 WBR. De uitbreiding van de situsgoederen voor het recht van overgang met aandelen in onroerendezaaklichamen is in de Successiewet opgenomen naar aanleiding van het rapport modernisering Successiewetgeving van de werkgroep Moltmaker.