Aflevering 11

Bespreking van het voorstel van de Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen (nr 24139). Achtereenvolgens worden behandeld: formaliteiten om een formeel buitenlandse vennootschap (fbv) te zijn; formaliteiten waaraan een fbv moet voldoen; kenbaarheid van de rechtspersoon; het vermogen van de rechtspersoon; overgangsregeling.

Aandacht wordt besteed aan de groeiende stroom jurisprudentie over het begrip onroerende zaak. Art. 3:3 BW behandelt globaal de zaken die met de grond verenigd zijn en daarom onroerend. Aan de hand van rechtspraak over windmolens, caravans en directieketen wordt op deze kwestie ingegaan. Art. 3:4 BW bepaalt welke bestanddelen door natrekking aan een hoofdzaak zijn verbonden en op die basis als onroerende bestanddelen zijn te beschouwen, als de hoofdzaak ook onroerend is. Standaardarrest hiervoor is het Dépex-arrest HR 15 november 1991, NJ 1993, 316; JBN 1993, nrs 21 en 80, waarin de Hoge Raad uitmaakte dat machines e.d. in een fabriek naar verkeersopvatting onroerend zijn als beide op elkaar zijn afgestemd. Verkeersopvattingen leiden tot natrekking als 'gebouw' en apparatuur in constructief opzicht specifiek op elkaar zijn afgestemd of als het gebouw uit een oogpunt van geschiktheid als fabrieksgebouw bij ontbreken van de apparatuur als onvoltooid moet worden beschouwd.

Bespreking van het gewijzigde wetsvoorstel tot invoering van een registratie van samenleving (nr 23761). Voor het notariaat zijn in het bijzonder van belang de gedachten en voorstellen ten aanzien van een wettelijke regeling van de buitenhuwelijkse samenleving. De mogelijkheid van registratie van een buitenhuwelijkse samenleving zal volgens het voorstel gelden voor partners van hetzelfde geslacht èn voor relaties die wel kunnen maar niet willen huwen met elkaar. De staatssecretaris overweegt niet om het huwelijk open te stellen voor twee personen van hetzelfde geslacht. De registratie staat naast het huwelijk en is in vrijwel alle opzichten gelijkwaardig aan het huwelijk. De gevolgen van de registratie strekken zich in het voorstel niet uit tot de betrekkingen met kinderen. Het effectieve familie- en gezinsleven van twee personen die een kind in een bestendige relatie verzorgen en opvoeden, maar niet (beiden) de ouders van het kind zijn, wil zij oplossen via de figuur van het gezamenlijk gezag, een figuur die komt te staan naast die van de medevoogdij. Gezamenlijk gezag is mogelijk bij (pleeg)ouders van verschillend of gelijk geslacht. Aan het gezamenlijk gezag is een onderhoudsplicht tegenover het kind verbonden. Naamswijziging van het kind kan volgen en er kunnen gevolgen zijn voor de nationaliteit en het erfrecht.

Volgens Mellema kan pas nadat verklaringen eerbiediging testament getekend zijn een verklaring van erfrecht afgegeven worden, waarin de notaris verklaart dat de langstlevende alleen en met uitsluiting van anderen bevoegd en gerechtigd is tot het beschikken over de tot de nalatenschap behorende goederen. Volgens Mellema kan de notaris dat niet als de de dreiging van de vernietiging van art. 4:1170 BW (benadeling van meer dan een kwart) nog niet uitgesloten is. En die uitsluiting geschiedt nu juist door eerbiediging. Ook het surrogaat van een verklaring van toedeling die kan afgegeven worden zonder dat het testament ge‰erbiedigd wordt, is geen oplossing evenmin als de verplichting tot onverwijlde opleg of een door de langstlevende af te geven bankgarantie. In het verlengde van deze stelling dient de notaris niet mee te werken aan een transport of hypotheekakte wanneer de ouderlijke boedelverdeling niet is geëerbiedigd. Vernietiging achteraf dreigt. Voor de minderjarige zal de kantonrechter moeten eerbiedigen.

Uit het arrest van de Hoge Raad van 15 september 1995, RvdW 1995, 174 blijkt dat het Besluit van 21 november 1972, dat ter uitvoering van artikel 6 lid 10 BBA ontheffing verleent van het in artikel 6 lid 1 BBA geformuleerde ontslagverbod, niet is beperkt tot bestuurders van naamloze of besloten vennootschappen naar Nederlands recht, maar ook van toepassing is op de be‰indiging van de arbeidsverhouding van de bestuurder naar vreemd recht.

Bij zijn ambtsverrichtingen heeft de notaris een zorgplicht jegens derden. Tot deze derden behoren, zoals de Hoge Raad eerder heeft beslist, onder omstandigheden de crediteuren van de THB-bank. Zeker als er sprake is van discrepantie tussen de koopsom en de hoogte van de hypothecaire geldlening en wetenschap bij de notaris omtrent in het verleden betaalde koopprijzen. Door het Hof indicatoren genoemd. In het daarop volgend arrest van 15 september 1995, RvdW 1995, 171 wijst de Hoge Raad op het aanzienlijke aantal publicaties in de kranten over de FIOD-invallen bij de THB-bank, onroerend goedhandelaren en enige notarissen. Een tweede indicatie is dat de notaris vrijwel onmiddellijk na de perspublicaties als enige notaris betrokken was bij een vijftal ingewikkelde 'draai- en schuiftransacties', waarvan hij de strekking begreep, zoals blijkt uit de door hem gemaakte aantekeningen. Als derde aanwijzing wordt het feit genoemd dat de notaris zijn ministerie verleende op verzoek van een andere notaris, die buiten beeld wilde blijven vanwege bij hem verrichte FIOD-invallen. Dienstweigering had in de rede gelegen. Een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van de bank doet hier niets aan af.

Aan de hand van de uitspraak van de Rechtbank Amsterdam d.d. 26 juli 1995, NJ-kort 1995, 37 wordt aangetoond dat de notaris er goed aan doet bij de oprichting van een BV de opdrachtgever ervoor te waarschuwen dat de kapitaalstorting reële betekenis dient te hebben (storten en terugstorten op ‚‚n dag bijvoorbeeld zal een schijnhandeling kunnen zijn). De BV kan dit kapitaal slechts conform haar doelstelling aanwenden en eventueel aan de aandeelhouder uitlenen onder zakelijke voorwaarden.

Voorstel tot aanpassing van de door Gräler in JBN 1995, nr 74 aangereikte suggestie voor een 'faillissementsclausule'. Blokland doet het volgende tekstvoorstel voor een finaal verrekenbeding bij overlijden:'Geen verrekenbeding zal plaatsvinden (bij facultatief beding: gevorderd kunnen worden) indien aan één der echtgenoten surséance van betaling is verleend, dan wel indien een echtgenoot in staat van faillissement verkeert of heeft verkeerd; heeft een echtgenoot in staat van faillissement verkeerd dan zal de verrekening wèl plaatsvinden (bij facultatief beding: gevorderd kunnen worden) indien het vermogen van de desbetreffende echtgenoot op het moment van de ontbinding van het huwelijk door het overlijden (weer) positief is'.

Opsomming van de feiten die de notaris op grond van de Wet identificatie bij financiële dienstverlening dient te vermelden in een notariële akte bij identificatie van een buitenlandse rechtspersoon. Aangegeven wordt hoe hij aan deze gegevens kan komen.

De Ravi heeft een handleiding gepubliceerd inzake de registratie van besluiten van de overheid betreffende bodemverontreiniging (zie Nieuwsbrief Notariaat september). Deze registratie is mogelijk geworden door de inwerkingtredingper 1 januari 1995 van fase II van de Wet bodembescherming. Codering vindt plaats door middel van de aanduidingen WB en WBD. Is het perceel geheel verontreinigd dan wordt de WB-code toegepast, bij gedeeltelijke verontreiniging hoort de code WBD. De besluiten worden genomen door ‘het bevoegd gezag’, waarmee worden bedoeld de provincies en de gemeenten Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht. Bedacht moet worden dat alleen de beschikkingen en bevelen van na 1 januari 1995 worden geregistreerd. Dat betekent dat voor die datum getroffen maatregelen of verrichte onderzoeken in beginsel niet zijn aangetekend.