Aflevering 11

Bespreking van het arrest van de Hoge Raad van 6 september 1996. Partijen zijn gescheiden gaan wonen in 1971. In 1989 is de echtscheiding op verzoek van de vrouw uitgesproken en in 1992 is het echtscheidingsvonnis ingeschreven. De man weigert mee te werken aan de bevolen verdeling. Volgens de Hoge Raad moet bij de verdeling van de gemeenschap uitgegaan worden van de samenstelling op het moment van de ontbinding daarvan door de echtscheiding. Voorts moet bij de verdeling van tot een gemeenschap behorende goederen ter bepaling van hun waarde in beginsel worden uitgegaan van de waarde ten tijde van de verdeling. Op grond van redelijkheid en billijkheid kan hiervan worden afgeweken, maar in het onderhavige geval zijn geen gronden aanwezig om uit te gaan van de waarde van de goederen in 1971. Soons gaat in een commentaar onder meer in op de twee aspecten, nl. naar welk moment moet de samenstelling van de ontbonden huwelijksgemeenschap worden vastgesteld en naar welk moment moet de waarde van de aldus vastgestelde bestanddelen van de gemeenschap worden vastgesteld.

Ingegaan wordt op artikel 3 van het model van de KNB van de huwelijksvoorwaarden waarbij tijdens het huwelijk de oude huwelijksvoorwaarden worden opgeheven en wordt overgegaan op de algehele gemeenschap van goederen. De redactie van art. 3 lid 1 is in strijd met de uitspraak van de Hoge Raad van 21 november 1980, waarin zij als strekking van art. 94 lid 1 OBW aannam dat de door de erflater of schenker tot uitdrukking gebrachte wil dat de betrokken goederen alleen aan de verkrijger ten goede zouden komen en niet mede aan diens echtgenoot, niet wordt doorkruist door het huwelijksgoederenregime dat tussen de echtgenoten geldt of zal gelden. Soons doet een suggestie voor een verbetering van art. 3 lid 1 van het model.

Behandeling van twee arresten van de Hoge Raad, waarin de aansprakelijkheid van de notaris centraal staat. In HR 20 september 1996 laat de notaris na tijdig een verzoek tot verlenging van de pacht in te dienen. De Hoge Raad stelt dat bij een beroepsfout als in casu de bewijslast in beginsel op de eisende partij rust van zijn stelling dat hij door de fout schade heeft geleden, en niet op de gedaagde beroepsbeoefenaar de bewijslast van zijn ontkenning van die stelling. In HR 4 oktober 1996 handelt de notaris onrechtmatig door in het geval van een onderhandse akte van borgtocht, waar de notaris bemoeienis mee heeft gehad, niet na te gaan of toestemming van de echtgenoot vereist is en zo ja of aan dit toestemmingsvereiste is voldaan (zie ook HR 04/10/1996 nr 16025).

Volgens het Verdrag van Genève (Trb. 1966, 228) zijn eigendom, hypotheek en vruchtgebruik de enige zakelijke rechten op een teboekstaand schip. Een akte van eigendomsoverdracht van een schip onder voorbehoud van het recht van gebruik wordt derhalve door de bewaarders niet ingeschreven. De enige mogelijkheid volgens Louwman is een akte onder voorbehoud van vruchtgebruik waarvan onder aanhaling van art. 3:226 BW zoveel wordt afgetrokken dat een recht van gebruik en bewoning ontstaat.

Waar de afwikkeling van een nalatenschap een slepende kwestie kan worden, brengt het vonnis van de rechter dat medewerking moet worden verleend door alle partijen aan de verdeling en zo niet dat dan het vonnis in de plaats treedt van de akte van verdeling, uitkomst. Er is sprake van reële executie tot het verrichten van een rechtshandeling (art. 3:300 BW) nl. medewerking aan de verdeling van een nalatenschap.

Uit art. 1:88 BW juncto art. 1:89 volgt dat voor een garantstelling de toestemming van de echtgenote nodig is tenzij sprake is van de uitzondering van art. 1:88 lid 4 BW. Volgens eiser brengt de uit de wetsgeschiedenis blijkende ratio van lid 4 mee, dat onder het houden van aandelen mede dient te worden verstaan het indirect, via een persoonlijke holding, houden van aandelen. Volgens de Rechtbank brengt de gedachte van bescherming van de niet-handelende echtgenoot mee dat het voor deze duidelijk moet zijn in welke gevallen wel en in welke gevallen geen toestemming is vereist. Daarmee strookt niet dat de niet-handelende echtgenoot achteraf geconfronteerd kan worden met een extensieve uitleg van de in lid 4 duidelijk omschreven uitzondering op het toestemmingsvereiste. Volgens de Rechtbank komt alleen een direct aandeelhouderschap in aanmerking bij de vaststelling of art. 1:88 lid 4 BW toepasselijk is. De notariële praktijk dient voorzichtig te zijn met het aannemen van de toepasselijkheid van de uitzondering van art. 1:88 lid 4 BW.

De executeur-testamentair die het bezit van de nalatenschap heeft kan geen rekening en verantwoording vragen aan de tijdens het leven van erflater gevolmachtigde op bank- en girorekeningen van erflater, aldus de Rechtbank Utrecht in een vonnis van 15 juni 1996. De gevolmachtigde is slechts rekening en verantwoording verschuldigd jegens erflater en na diens overlijden aan zijn erfgenamen. Dat een ander dan erflater belang heeft bij de gegevens waarover de rekenplichtige beschikt, brengt niet mee dat ook tegenover deze een plicht tot het afleggen van rekening en verantwoording bestaat.

De uitzondering dat mestproduktierechten niet verloren gaan bij verkoop van grond aan een publiekrechtelijk lichaam, waarbij de grond aan het landbouwkundig gebruik wordt onttrokken, en bij vervreemding aan een natuurbeschermingsorganisatie ten behoeve van natuur en landschap plaatsvindt, is per 15 december 1996 ingetrokken bij Besluit van 7 oktober 1996, Stb. 1996, 524.

Eén van de aspecten waarmee elke adviseur te maken krijgt, is wat de gevolgen zijn als zijn advies niet het gewenste effect heeft. Advisering kan worden gekwalificeerd als de voldoening aan een inspanningsverbintenis; de notaris is veelal betrokken bij een resultaatsverbintenis: het maken van een waterdichte akte of althans een akte die aan alle redelijkerwijs te stellen eisen voldoet. Daaraan is vaak de voldoening aan een informatie- of Belehrungsplicht verbonden.