Aflevering 2

De bespreking van vier uitspraken inzake erfdienstbaarheid van weg wordt vooraf gegaan door een inleiding over het ontstaan van erfdientsbaarheden door verkrijgende of bevrijdende verjaring, waarbij bezit een essentieel vereiste is. Aan de orde komen: de vraag wanneer er sprake is van bezit; de goede trouw; de verjaringstermijnen; en het overgangsrecht.

Met het arrest van het Hof Amsterdam 8 december 1994, NJ 1996, 26 (ND 96.12.2105) als uitgangspunt, wordt besproken in hoeverre de notaris uit hoofde van zijn eigen taak en functie, de plicht heeft erop toe te zien dat de bestuurders van vennootschappen bij de uitoefening van hun externe vertegenwoordigingsmacht, daarop aangebrachte voor de interne verhoudingen geldende beperkingen, respecteren. De meeste notarissen plegen niet te onderzoeken of door een vertegenwoordigend bestuurder beperkingen in de bestuursbevoegdheid worden genegeerd, die niet in de wet, maar slechts in de statuten of elders zijn te vinden. Aan de hand van de bespreking van verschillende situaties komen de schrijvers tot een vijftal conclusies ten aanzien van de notariële onderzoeksplicht in geval van interne bevoegdheidsbeperkingen.

Holtman gaat in op de overwegingen van het Hof Amsterdam in de tuchtrechtuitspraak van 22 juli 1995, JBN 1995, nr 79 inzake de combinatie van notaris en bankbestuurder en de plaats van passeren. Holtman heeft onvrede met het feit dat het volgens het Hof verenigbaar is dat een notaris hypotheekakten passeert voor de bank, waarvan hij voorzitter is, doch dat het de notaris verboden is om een hypotheekakte bij wege van service op initiatief van de cliënt te passeren ten kantore van de bank. Volgens hem is er aanleiding de redactie/interpretatie van beroepsregel 14.2 te heroverwegen.

Kleyn geeft een overzicht van de reacties van de Dienst van het Kadaster over de inschrijfbaarheid van een retentierecht op een onroerende zaak. Tevens zijn twee modellen van de Dienst voor inschrijving van een retentierecht opgenomen. Kleyn concludeert dat het retentierecht een persoonlijk recht is, dat niet door inschrijving maar ingevolge art. 3:291 BW derdenwerking heeft. Toch heeft de inschrijving naast het feitelijk kenbaar maken zin, omdat het ingeschreven zijn ten tijde van de verkrijging door een derde diens goede trouw wegneemt, zodat het retentierecht op die grond tegen derden werkt ook al zou het feitelijk niet zo erg duidelijk zijn. De notaris moet de retentor dringend aanraden om het retentierecht in de registers in te schrijven.

Bij besluit van de minister van LNV van 25 januari 1996 is de Beschikking superheffing (BSH) zodanig gewijzigd dat de teeltpacht en de één hectare pacht naast de reguliere pacht en de bijzondere kortdurende pacht kunnen worden benut voor overdracht van melkquotum. Daartoe is art. 23 BSH gewijzigd. Ingegaan wordt op de inhoud van dit artikel en er worden kanttekeningen bij gemaakt. De aanduiding Beschikking superheffing 1993 wordt gewijzigd in Regeling superheffing 1993 teneinde de terminologie in overeenstemming te brengen met de Algemene wet bestuursrecht. Deze wijziging dient derhalve te worden doorgevoerd in alle op te maken akten en bescheiden. De gewijzigde regeling is op 1 februari 1996 in werking getreden en werkt terug tot en met 31 oktober 1995.

Bespreking van Hof Amsterdam 31 maart 1994 over de klassieke vraag of bij schending van de legitieme portie wegens bevoordeling uit vrijgevigheid de subjectieve dan wel de objectieve bedoeling van erflaatster doorslaggevend is. Het Hof stelt voorop dat het niet alleen van belang is wat de 'subjectieve' bedoeling van erflaatster was, maar dat doorslaggevend kan zijn wat zij gezien de 'objectieve' omstandigheden van het geval kennelijk geacht moet worden te hebben bedoeld. In casu had erflaatster noch subjectief de bedoeling te bevoordelen, noch heeft zij gezien de omstandigheden van het geval kennelijk die bedoeling gehad.

Een executeur-testamentair heeft een onroerende zaak uit de nalatenschap aan een derde verkocht. De erfgenaam weigert medewerking aan het transport, stellende dat de executeur-testamentair zijn bevoegdheid heeft overschreden. Het Hof stelt de erfgenaam in het gelijk. Ook al zijn zoals in casu aan de executeur-testamentair de meest vergaande bevoegdheden toegekend, voor handelingen als bovenstaande - voor zover zij niet binnen de grenzen van art. 4:1059 BW vallen - moet door de erfgenamen toestemming verleend worden.

Door een vof is een overeenkomst gesloten met een klant tot het verstrekken van enkele diensten. Voor de uitvoering hiervan is een nota verstuurd aan de klant, die deze niet heeft voldaan. Eén van de vennoten is uit de vof getreden. Vervolgens is de andere vennoot failliet verklaard. Bij onderhandse akte hebben de uitgetreden vennoot, de overblijvende vennoot en de curator een overeenkomst tot verdeling van het vennootschapsvermogen gesloten. De vordering op de klant is blijkens deze akte aan de failliete vennoot toegedeeld. De Hoge Raad overweegt dat indien de verdeling van een tegen een of meer bepaalde personen uit te oefenen recht in een akte is neergelegd, deze akte mag worden beschouwd als de akte bestemd voor levering van dit recht, zodat de levering is voltooid door mededeling daarvan aan de personen tegen wie het recht kan worden uitgeoefend.

Naar aanleiding van de vraag of een eenmalige uitkering wegens arbeidsongeschiktheid van de man voor een periode langer dan 3 jaar, zodanig aan hem verknocht was dat de uitkering buiten de algehele gemeenschap van goederen valt in geval van echtscheiding, besliste het Hof dat gezien de omstandigheden waaronder en waarvoor de verzekering was afgesloten, er voldoende reden is om de uitkering verknocht te laten zijn aan de man in de zin van art. 1:94 lid 3 BW.

In de Dicky Trading-zaak (JBN 1993, nr 21; 1994, nr 91; 1995; nr 32) is het doek gevallen voor de notaris. Op 26 januari 1996 besliste de Hoge Raad dat hetgeen zich in casu heeft voorgedaan bij uitstek behoort tot de risico's met het oog waarop de notaris zijn verplichting om naar het prijsverschil te informeren had moeten nakomen. De verwerping van het eigen-schuld verweer van de notaris door het Hof wordt in cassatie bevestigd. De stelling van de notaris dat de transactie ook zou zijn doorgegaan wanneer hij wel kritische vragen zou hebben gesteld, vindt onvoldoende steun in de door hem ingeroepen feiten.

Volgens de Rechtbank Arnhem volgt uit het gegeven dat een notaris tuchtrechtelijk is berispt niet zonder meer dat hij ook civielrechtelijk aansprakelijk en tot schadevergoeding verplicht is. De Hoge Raad verbindt echter aan de tuchtrechtelijke veroordeling van het handelen van een verzekeraar door de Raad van Toezicht voor het Schadeverzekeringsbedrijf de conclusie dat het in de rede ligt te oordelen dat die gedraging onder dezelfde omstandigheden evenmin aanvaardbaar is naar de maatstaven van redelijkheid en billijkheid.