Aflevering 2

De overwegingen van de Hoge Raad in zijn arrest van 31 mei 1996 inzake de al dan niet verrekening ingeval echtgenoten bij huwelijksvoorwaarden een Amsterdams verrekenbeding zijn overeengekomen, is voor Kleyn aanleiding tot een beschouwing over economische zaaksvervanging en de huwelijksgemeenschap. Ingegaan wordt op de vraag of bij het achterwege laten van de overeengekomen periodieke uitkeringen krachtens het verrekenbeding tussen echtgenoten economische zaaksvervanging plaats heeft.

Met twee arresten van de Hoge Raad als uitgangspunt worden twee recente verruimingen van de OBV besproken. Allereerst wordt de mogelijkheid besproken om de OBV terzijde te stellen wanneer door de erflater de zogenaamde tenzij-clausule is gemaakt. De tweede verruiming betreft het feit dat volgens de Hoge Raad de testateur ook een onterfd kind voor het geval deze een beroep doet op zijn legitieme in zijn OBV kan betrekken. Met name achtte de Hoge Raad het mogelijk dat de clausule waarbij een erflater aan ieder der in zijn nalatenschap als erfgenamen optredende afstammelingen een niet opeisbare vordering in contanten toebedeelt, tevens betrekking heeft op een onterfde legitimaris die aanspraak maakt op zijn legitieme portie.

Aan de hand van twee vonnissen worden de mededelings- en onderzoeksplichten van respectievelijk de koper en verkoper van onroerende zaken besproken. In het kader van de mededelingsplicht wordt ingegaan op het kennisvereiste, het kenbaarheidsvereiste en het dienen van het eigen belang. In beide uitspraken spelen de bepalingen van het NVM-koopcontract een rol.

Door de invoering van de nieuwe pachtvormen bij de wijziging van de Pachtwet op 31 oktober 1995 zijn de mogelijkheden geopend om voor een meer flexibele contractuele regeling te kiezen die niet onder de Pachtwet valt. In casu slaagt gedaagde echter volgens de Pachtkamer van het Hof Arnhem er toch niet in te bewijzen dat er geen sprake was van een pachtovereenkomst. Volgens het Hof dient een rechtsverhouding te worden aangemerkt als pacht ingeval: - de grondeigenaar aan iemand opdraagt zijn land tegen betaling voor de teelt van gewassen te bewerken en in te zaaien; - de grondeigenaar tegelijkertijd die gewassen per hectare aan de bewerker voor een hogere prijs verkoopt en ter beschikking stelt; en - de bewerker tevens het bouwplan bepaalt.

Partijen onderhandelen over de (ver)koop van een onroerende zaak. Er bestond een zekere ruimte om te onderhandelen, echter niet onbeperkt aangezien de prijs al vast stond. De toevoeging in de derde conceptakte, bestaande uit een vrijwaring van verkoper door koper voor alle eventuele aanspraken voortvloeiende uit verontreinigingen, kon verkoper in dat stadium niet meer te goeder trouw tot onderwerp van de onderhandelingen maken.

Informatie wordt gegeven over het begrip alternatieve wijzen van geschillenbeslechting vanuit de invalshoek van het notariaat.

Vanuit het oogpunt van beroepsaansprakelijkheid is het van belang dat de notaris kan bewijzen dat hij bepaalde informatie heeft verstrekt, wanneer hem een verwijt wordt gemaakt tekort te zijn geschoten in zijn actieve zorgplicht (waarschuwen van cliënt voor bepaalde consequenties van in de akte voorgenomen rechtshandelingen). In zijn arrest van 10 januari 1997 oordeelde de Hoge Raad dat de notaris aan zijn bewijsverplichting had voldaan met een interne notitie van het feit dat over erfrechtelijke aspecten was gesproken. Schrijvers oordelen dat vastlegging in briefvorm beter is dan een dossiernotitie als bewijs in een beroepsaansprakelijkheidsprocedure. Welke vastlegging ook, er bestaat een lange 'bewaarnoodzaak'.

Bespreking van een klacht over het door elkaar gebruiken in een akte van de termen depot en bewaarneming. Bij depot worden de in bewaring gegeven stukken aan een in minuut opgemaakte akte van depot gehecht. Zij vormen een onlosmakelijk geheel met de akte, mogen er niet van gescheiden worden en blijven als geheel onder de notaris berusten. De stukken mogen niet worden teruggegeven aan degene die het depot ervan heeft verzocht. Bij bewaarneming kan de bewaargever de in bewaring genomen stukken van de bewaarnemer onverwijld terugvorderen. Gezien de verschillende consequenties van depot en bewaarneming mocht de notaris een dergelijke onduidelijkheid en onzekerheid niet in het leven roepen, te meer daar de notaris wist van het geschil dat tussen klager en diens wederpartij speelde en het grote belang dat beiden bij het deskundigenrapport hadden. Het Hof Amsterdam acht de klacht gegrond, doch geen termen aanwezig voor het opleggen van een maatregel.

Klager maakt een schuldbekentenis naar een voorbeeld van een door de notaris opgemaakte schuldbekentenis, waarin geen goedschrift was opgenomen. Het Hof oordeelt dat de notaris niet tuchtrechtelijk verwijtbaar heeft gehandeld. Degene die zonder bijstand van een notaris en buiten deze om zelf een akte opmaakt naar een notarieel voorbeeld, kan zich er jegens de notaris van wie het voorbeeld afkomstig is niet over beklagen dat de door hemzelf opgemaakte akte tekortkomingen vertoont.

Wanneer volgens de transportakte het verkochte uitdrukkelijk niet vrij van huur wordt overgedragen, ligt het risico van een ontruimingsvordering, waarmee de huurder in beginsel rekening heeft te houden in verband met een door een hypotheekhouder gemaakt huurbeding, anders dan gebruikelijk. De Hoge Raad oordeelt dat een verkoper, die met de koper is overeengekomen dat hij huurder wordt/blijft en vervolgens meewerkt aan een transportakte waarin vermeld wordt dat de etage niet vrij is van huur, erop mag vertrouwen dat de koper/verhuurder niet alsnog zijn rechten frustreert door in aansluiting op de overdracht en met verzwijging van de huurovereenkomst een hypotheek te vestigen. De Hoge Raad vindt dat het belang van de verkoper/huurder om niet in dit vertrouwen te worden beschaamd, zwaarder behoort te wegen dan het belang van de hypotheekhouder die uit de transportakte heeft kunnen opmaken dat sprake is van een huurovereenkomst.

In JBN 1996, nr 113 werd melding gemaakt van het ontwerp tot wijziging van de Huursubsidiewet. Met name werd aandacht besteed aan de nieuwe normen voor de vermogenstoets.

De koop-/aannemingsovereenkomst en de transportakte bepalen dat verrekening wegens ondermaat is uitgesloten. De arbiter oordeelt dat de afwijking in de vorm van het perceel als wanprestatie aan de zijde van de bouwondernemer moet worden aangemerkt. De te betalen schadevergoeding wordt bepaald aan de hand van het niet-geleverde aantal vierkante meters, zijnde 32,5 m2

Het verzoek tot benoeming van een mentor ten behoeve van een in een Gezinsvervangend Tehuis verblijvende meerderjarige verstandelijk gehandicapte wordt afgewezen omdat de belangen van betrokkene zowel van vermogensrechtelijke als van niet-vermogensrechtelijke aard volledig werden behartigd, zodat benoeming van een mentor niet in het belang van de betrokkene werd geacht. Daarbij speelde uiteraard mee dat er al een visor door het Tehuis was benoemd. De Hoge Raad stelt daarnaast nog dat het door de eisers gestelde feit dat de door het Tehuis benoemde visor krachtens art. 1:452 lid 6 BW geen mentor kan worden, niet in de weg staat aan het oordeel van de Rechtbank.