Aflevering 2

De invoering van het nieuwe erfrecht leidt voor wat betreft de civielrechtelijke behandeling van het verblijvingsbeding tot een aantal veranderingen. De nieuwe regeling van het verblijvingsbeding wordt besproken, evenals het overgangsrecht voor bestaande situaties. Een verblijvingsbeding in een akte van levering sorteert na inwerkingtreding van het nieuwe erfrecht alleen nog effect als er geen legitimarissen zijn. In de situatie van partners met legitimarissen zullen naast een samenlevingscontract ook steeds testamenten gemaakt moeten worden.

Bij het notarieel vastleggen van een toedeling op basis van een echtscheidingsconvenant of een ander contract omtrent de verdeling tussen ex-echtgenoten zal de notaris moeten nagaan of partijen wel op de juiste grondslag hebben verdeeld. Aandacht moet worden besteed aan verkrijgingen krachtens uitsluitingsclausule, verrekenbedingen en zaaksvervanging. Moet de notaris bevorderen dat ieder het zijne krijgt en hoe is zijn taak bij een blinde scheiding?

De Wet op de formeel buitenlandse vennootschappen (Wfbv) bepaalt dat een naar buitenlands recht opgerichte vennootschap die haar werkzaamheid nagenoeg geheel in Nederland verricht en geen werkelijke band heeft met de Staat waar zij is opgericht wordt aangemerkt als een formeel buitenlandse vennootschap (fbv). Op een fbv, die in het handelsregister in Nederland moet worden ingeschreven, wordt een groot aantal bepalingen van Boek 2 BW van toepassing verklaard. Aan de hand van het Centrosarrest van het Europese Hof van Justitie bespreekt de auteur de vraag of de Wfbv de vrijheid van vestiging neergelegd in artikel 52 EG-Verdrag (thans artikel 43) niet belemmert. Het Hof oordeelt dat ook een vennootschap opgericht in een EG-lidstaat de in artikel 52 EG-Verdrag aan onderdanen van lidstaten toegekende rechten, waaronder het recht om ondernemingen te beheren en op te richten in een andere lidstaat, kan uitoefenen. De auteur behandelt onder meer de vraag of aan het arrest gevolgen moeten worden verbonden wat betreft de algemene gelding van de Wfbv.

Bespreking van een arrest van het Pachthof waarin de vraag aan de orde was of een in een overeenkomst van pachtontbinding opgenomen algehele kwijtingsclausule ook betrekking had op de rechten van de verpachter terzake van het melkquotum, waaromtrent niets was overeengekomen. Het Hof beantwoordt de vraag bevestigend, gezien de feiten en omstandigheden. In zijn commentaar vermeldt de auteur twee andere arresten van het Pachthof die handelden over dezelfde vraag. De auteur adviseert zorgvuldig onderzoek te doen naar de rechtspositie van de verpachter ten aanzien van het met het pachtobject samenhangende melkquotum in geval van beëindiging of wijziging van de pachtverhouding. Ditzelfde geldt bij mutaties in de eigendomssituatie van het pachtobject en bij testamentaire makingen.

In het Windmillarrest oordeelde de Hoge Raad dat voor het antwoord op de vraag of een privaatrechtelijke rechtshandeling het publiekrecht op onaanvaardbare wijze doorkruist van belang is de vraag of het publiekrecht de privaatrechtelijke handeling expliciet verbiedt dan wel anderszins sprake is van een onaanvaardbare doorkruising. De auteur bespreekt van twee uitspraken op notarieel gebied, waarin conform de Windmilldoctrine werd beslist. In de eerste uitspraak wordt geoordeeld dat de gemeente niet als privaatrechtelijk beding bij verkoop van bouwkavels de eis van maatschappelijke en/of economische binding kan stellen aan kopers van duurdere woningen in verband met doorkruising van de Huisvestingswet. In de tweede uitspraak werd beslist dat de gemeente, in plaats van de weg van artikel 222 Gemeentewet juncto artikel 42 Wet RO te volgen, niet langs contractuele weg een bijdrage in de exploitatiekosten bij wijziging van het bestemmingsplan mocht bedingen.

Indien de huurder de woning moet ontruimen als gevolg van een beroep van de executerende hypotheekhouder op het huurbeding kan hij schadevergoeding vorderen ingevolge artikel 3:264 lid 7 BW, te voldoen uit de opbrengst na de vordering van degene die het beroep op het huurbeding heeft gedaan. De auteur bespreekt de door de notaris te volgen gedragslijn indien de huurder dit recht niet kent of de hoogte van de claim nog niet kan worden vastgesteld.

De auteur bespreekt een arrest van de Hoge Raad waarin werd beslist dat de kosten van rechtsbijstand in een bestuursrechtelijke procedure in de bezwaarfase tegen een gemeente op grond van onrechtmatige daad door de gemeente moeten worden vergoed.

Naast alle andere rechtsgebieden die in beweging zijn en die in dit blad ruim aandacht krijgen, zal ook in het huwelijksvermogensrecht het een en ander gaan veranderen. Een kijkje in de keuken gaf het tussenrapport van de Commissie Rechten en Plichten van Echtgenoten, dat in december 1997 verscheen. De verslaglegging van een congres daarover is te vinden in ‘Naar een nieuw huwelijksvermogensrecht?’ Ars Notariatus XCIII, Deventer 1999.

In JBN 1999, nr 55 werd melding gemaakt van het voornemen van de minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) om per 1 april 2000 een melkquotumbeurs in te stellen en de mogelijkheden van melkquotumleasing te beperken. Tijdens de parlementaire behandeling van deze beleidsvoornemens is een motie aangenomen waarin wordt uitgesproken dat van de introductie van de quotumbeurs en van aanpassing van de melkleaseregeling dient te worden afgezien, aangezien de vermeende voordelen van de voorgenomen maatregelen niet opwegen tegen de daaraan verbonden nadelen. De minister van LNV heeft zich blijkens het verslag van bedoelde kamervergadering bij het in de motie uitgesproken oordeel van de Tweede Kamer neergelegd.

In de serie Ars Notariatus uitgegeven door de Stichting tot bevordering der notariële wetenschap onder nummer C is onlangs verschenen 'De wetgeving op het notarisambt' door prof. mr W.G. Huijgen en mr G.J.H. Pleysier.