Aflevering 8

Recentelijk, op 13 juli 2007, heeft de Hoge Raad arresten gewezen in een aantal zaken over vermogensetikettering van onroerende zaken. In al die zaken betrof het panden die door ondernemers waren gekocht en waarbij het de vraag was of de panden geheel of gedeeltelijk verplicht ondernemingsvermogen, verplicht privévermogen of keuzevermogen waren. Het zijn belangrijke arresten, gewezen onder vigeur van de Wet op de inkomstenbelasting 1964 (Wet IB 1964). Door het boxensysteem in de Wet inkomstenbelasting 2001 (Wet IB 2001) is het belang van de arresten inmiddels veel groter geworden dan het was onder de oude wet.

Ofwel: welke rol speelt de bedoeling van partijen bij het aangaan van een dienstbetrekking?

Binnen een kort tijdsbestek heeft de wetgever in art. 6a van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet VPB 1969) een faciliteit gecreëerd waardoor een beleggingsinstelling (bi) onder bepaalde voorwaarden is vrijgesteld van vennootschapsbelasting. Daarmee wordt de bi een vrijgestelde beleggingsinstelling (vbi) die haar winsten niet hoeft uit te keren. De vbi onderscheidt zich verder van de fiscale beleggingsinstelling (fbi, art. 28 Wet VPB 1969) in die zin dat aandeelhouders- en financieringseisen ontbreken in art. 6a Wet VPB 1969. Mocht de vbi (onverplicht) dividend uitkeren, dan treedt het nieuwe art. 1, lid 4, Wet DB 1965 in werking: een dergelijke uitkering is vrij van dividendbelasting.

In het begin van het jaar 2004 werd bekend dat met de bewoners van het Maastrichtse woonwagenkamp De Vinkenslag door de Belastingdienst contra-legemafspraken waren gemaakt waarbij onder meer was overeengekomen dat de betrokkenen in plaats van de reguliere inkomstenbelasting 3% van hun omzet zouden afdragen verhoogd met een omzetafhankelijke opslag. Spoedig werden Kamervragen gesteld, eerst door De Nerée tot Babberich NTFR 2004/295. en daarna door Dezentjé Hamming NTFR 2004/361.. De Vinkenslag-affaire werd over het algemeen zowel in fiscaal Nederland als ook buiten de fiscale gemeenschap als een schok ervaren. De staatssecretaris van Financiën liet alle contra-legemafspraken inventariseren en kondigde een streng gecentraliseerd beleid aan. Zelfs wilde hij het maken van afspraken tussen fiscus en burger verregaand aan banden leggen door middel van een – later bij amendement geschrapt – art. 64 AWR. J.L.M. Gribnau en S.J. Ruesink, ‘Geen codificatie van doelmatigheid in het belastingrecht’, TFB 2007/4. Naar aanleiding daarvan wees Van den Berge erop dat de hardheidsclausules in de wet tot doel hebben om in bijzondere omstandigheden uitzonderingen op de wettelijke regel mogelijk te maken, en hij verzuchtte: ‘Aan een vlucht in legisme hebben we geen behoefte’. ‘Na Vinkenslag’, in: Dat is verder geen probleem, Vriendenbundel Jaap Zwemmer, Sdu Fiscale & Financiële Uitgevers, Amersfoort 2006, p. 153.

In het algemene bestuursrecht wordt de roep om finale geschilbeslechting door de rechter steeds luider. De Commissie-Ilsink, die in het leven is geroepen in verband met de derde evaluatie van de Awb, Commissie Evaluatie Awb III, Toepassing en effecten van de Algemene wet bestuursrecht 2002-2006, BJu, Den Haag 2007. Zie over deze evaluatie: A.J.H. van Suilen, ‘Derde evaluatie van de Algemene wet bestuursrecht’, TFB 2007/4, p. 13-17. heeft ook in die richting geadviseerd. Ter verwezenlijking van dit doel heeft deze commissie de wetgever onder meer aanbevolen de zogenoemde bestuurlijke lus Bestuurlijke lus houdt kort gezegd in dat de rechter het bestuursorgaan de gelegenheid kan geven om door hem geconstateerde gebreken in het bestreden besluit nog hangende de beroepsprocedure te herstellen. Vervolgens kan de rechter dan in dezelfde procedure beoordelen of dit herstel toereikend is geweest. in te voeren. Voorts heeft zij geadviseerd sprongberoep bij de appelrechter tegen een na vernietiging door die appelrechter nieuw genomen besluit van het bestuursorgaan mogelijk te maken. Definitieve geschilbeslechting door de bestuursrechter heeft ook een plaats gekregen op de ‘Agenda van de Rechtspraak 2008-2011’. Hierin zijn de prioriteiten opgenomen die de gerechtsbesturen en de Raad voor de rechtspraak zich voor de periode 2008-2011 hebben gesteld. Zie www.rechtspraak.nl/Gerechten/RvdR. Een van de doelstellingen van de Rechtspraak voor genoemde periode is ‘effectieve rechtspraak’. Maatschappelijke relevantie en effectiviteit vereisen, aldus de opstellers van de Agenda, dat de Rechtspraak zorgt voor de beslechting van geschillen op een wijze die zoveel mogelijk bijdraagt aan de oplossing van onderliggende problemen van partijen en samenleving. Daarbij geldt dat effectiviteit ook om tijdigheid vraagt. In het bestuursrecht dient, aldus de Agenda, het streven, waar mogelijk, gericht te zijn op finale geschilbeslechting.