Aflevering 2

Het onderscheid tussen kosten die een ondernemer maakt uit hoofde van zijn ondernemerschap of als privépersoon, is soms flinterdun. Datzelfde geldt voor de activiteiten van een ondernemer: ook als ze onder de naam van de onderneming worden uitgeoefend kunnen dat toch privé-activiteiten zijn. De belastinginspecteur en de rechter mogen niet op de stoel van de ondernemer gaan zitten en het bedrijfsbeleid niet bepalen. Maar ergens wordt de grens getrokken, namelijk daar waar ‘geen redelijk denkend ondernemer’ bepaalde activiteiten zou verrichten of kosten zou maken.

Met ingang van 1 januari 2009 is er een nieuwe, wettelijke regeling voor doorbetaald loon tot stand gebracht. Bij doorbetaald loon gaat het om situaties waarin een werknemer naast zijn hoofddienstbetrekking (hierna: hoofdbetrekking) een nevendienstbetrekking (hierna: nevenbetrekking) heeft en zijn loon uit de nevenbetrekking op grond van de arbeidsovereenkomst moet afdragen aan de werkgever van de hoofdbetrekking. Te denken valt aan een werknemer die namens zijn werkgever commissaris is bij een andere vennootschap.

Het vertrouwensbeginsel Deze bijdrage bevat een uittreksel van N.H.A. Gorissen, Gewekt vertrouwen in Europees perspectief, Een rechtsvergelijkend onderzoek naar de rol van het vertrouwensbeginsel in het Nederlandse, Belgische, Duitse en Europese (belasting)recht (dissertatie), Sdu Fiscale en Financiële Uitgevers, Amersfoort 2008. is een belangrijk rechtsbeginsel dat inhoudt dat gerechtvaardigd gewekte verwachtingen naar aanleiding van een handeling van een bestuursorgaan gehonoreerd moeten worden. Een belastingplichtige handelt doorgaans conform het vertrouwen dat bij hem gewekt is door informatie van de fiscus c.q. het met hem gesloten compromis. Op het moment dat de fiscus echter een aanslag oplegt in overeenstemming met de wet, maar in strijd met de verstrekte informatie c.q. het gesloten compromis, ontstaan problemen. Door een beroep te doen op het vertrouwensbeginsel zal de belastingplichtige proberen af te dwingen dat de fiscus zijn gewekte verwachtingen nakomt.

In het arrest Truck Center boog het Hof van Justitie EG (hierna: HvJ EG) zich over de ongelijke behandeling die een buitenlandse crediteur in België ten deel viel: op aan hem verschuldigde rente werd bronheffing ingehouden terwijl een in België gevestigde (binnenlandse) crediteur een vrijstelling genoot (maar in beginsel wel in de eindheffing werd betrokken). Het HvJ EG oordeelde dat dit verschil in behandeling geen beperking van de vestigingsvrijheid De mede in het arrest aan de orde zijnde problematiek van de rangorde van de verkeersvrijheden blijft hier buiten beschouwing. Zie hierover mijn noot onder HR 26 september 2008, nr. 43.339 in BNB 2009/24. vormde, omdat binnenlanders en buitenlanders in dit geval niet objectief vergelijkbaar waren. In deze Beschouwing gebruik ik de termen binnenlander en inwoner voor hen die op grond van hun woonplaats als binnenlandse belastingplichtigen worden beschouwd, en de termen buitenlander en niet-inwoner voor hen die dat niet zijn. Hierna zal ik uiteenzetten waarom ik die opvatting niet deel.

Het komt voor dat een rechterlijke instantie het Hof van Justitie EG (hierna: HvJ EG) prejudiciële vragen stelt inzake de uitlegging van bepalingen van de omzetbelasting naar aanleiding van een door partijen voorgelegd geschil op het gebied van een andere belasting. Dit is recent geschied in HR 3 oktober 2008, nr. 45.510, NTFR 2008/1955, een te berechten casus met als inzet een naheffingsaanslag in de overdrachtsbelasting. Hoewel de overdrachtsbelasting de essentiële kenmerken mist te worden aangemerkt als (Europese) omzetbelasting, is de overdrachtsbelasting door de in de Wet op belastingen van rechtsverkeer (hierna: WBR) gekozen heffingssystematiek in een aantal gevallen tot de omzetbelasting veroordeeld. Dat blijkt bijvoorbeeld uit art. 15, lid 1, aanhef en onder a, WBR, de samenloopvrijstelling. Ter vaststelling dat ter zake van een verkrijging van een in Nederland gesitueerde onroerende zaak een vrijstelling voor de heffing van overdrachtsbelasting van toepassing is, moeten verschillende voorvragen met betrekking tot de heffing van omzetbelasting worden beantwoord. Het bepaalde in art. 15, lid 4, WBR laat ik hier buiten beschouwing. Ik noem in dit verband enkel de doorgaans eenvoudig te beantwoorden feitelijke vraag of de leverancier het goed, te weten de verkregen onroerende zaak, als bedrijfsmiddel heeft gebruikt, de vraag inzake de aftrek van voorbelasting bij de afnemer en de vraag van weerbarstige aard omtrent de verschuldigdheid ‘van rechtswege’ van omzetbelasting ter zake van de voor die belasting relevante prestatie. De ‘ins and outs’ van deze laatste vraag vormen het voornaamste onderwerp van deze bijdrage.