Aflevering 4

De boekwinst die wordt gerealiseerd bij vervreemding van een bedrijfsmiddel kan worden ondergebracht in een herinvesteringsreserve ex art. 3.54 Wet IB 2001 (verder: HIR) als het voornemen bestaat om de vervreemdingsopbrengst te herinvesteren. Wordt deze opbrengst geherinvesteerd, dan dient de gevormde HIR te worden afgeboekt op de kostprijs van het bedrijfsmiddel waarin is geherinvesteerd, althans voor zover de boekwaarde van het nieuwe bedrijfsmiddel hierdoor niet daalt beneden de boekwaarde van het vervreemde bedrijfsmiddel. Voor afboeking van de HIR op de kostprijs van een bedrijfsmiddel met een afschrijvingsduur van niet meer dan tien jaar geldt niet de eis dat dit bedrijfsmiddel dezelfde economische functie in de onderneming dient te vervullen als het vervreemde bedrijfsmiddel. Deze eis geldt wel als de HIR wordt afgeboekt op de kostprijs van een bedrijfsmiddel waarop niet wordt afgeschreven of waarvan de afschrijvingsduur langer is dan tien jaar. Deze zogenoemde vervangingseis gold ook voor afboeking van een vervangingsreserve ex art. 14 Wet IB 1964 (verder: VVR), maar strekte zich toen uit tot alle gevallen waarin afboeking van de reserve plaatsvond.

Op 11 december 2009 verscheen een nieuw besluit inzake de classificatie Zowel het oude als het nieuwe besluit spreken van kwalificatie van buitenlandse samenwerkingsverbanden. De term ‘kwalificatie’ associeer ik met de fiscale duiding van inkomensstromen, terwijl ik voor het aanmerken van een samenwerkingsverband als fiscaal transparant of niet-transparant de term ‘classificatie’ geschikter acht. In deze Beschouwing zal ik derhalve slechts de term ‘classificatie’ gebruiken. van buitenlandse samenwerkingsverbanden. Besluit van 11 december 2009, nr. CPP2009/519M, Stcrt. 2009, nr. 19.749, 21 december 2009, NTFR 2010/31. Dit besluit vervangt het besluit van 18 december 2004 Besluit van 18 december 2004, nr. CPP2004/2730M, NTFR 2005/19, BNB 2005/88. (‘het oude besluit’) inzake hetzelfde onderwerp. In deze Beschouwing zal ik de inhoud van het nieuwe besluit bespreken, waarbij ik mij concentreer op de wijzigingen ten opzichte van het oude besluit. Belangrijkste wijzigingen betreffen het nieuwe toetsingskader en de geactualiseerde lijst met reeds door de Belastingdienst beoordeelde samenwerkingsverbanden. Grotendeels ongewijzigd gebleven zijn de mogelijkheid om vooraf zekerheid te verkrijgen over de classificatie, de gevolgen van de classificatie en een tweejarige overgangsregeling. Vanwege de geringe verschillen ten opzichte van het oude besluit zal ik deze beide onderwerpen niet verder bespreken. Ik laat daarnaast de paragrafen 5 (Moeder-dochterrichtlijn) en 6 (Verenigingen op coöperatieve grondslag e.d.) van het nieuwe besluit onbesproken. Voor een bespreking van deze onderwerpen verwijs ik naar de binnenkort in het MBB (aprilnummer) te verschijnen publicaties van Fibbe (‘Het begrip “opbrengstgerechtigde” in de Wet op de Dividendbelasting 1965 met betrekking tot hybride entiteiten’) en Beudeker (‘Het nieuwe classificatiebesluit voor buitenlandse rechtsvormen’). Ik volg bij mijn beschouwingen grotendeels de indeling van het nieuwe besluit en sluit af met enige conclusies.

Ingeval belastingwetgeving wijzigt, rijst behalve de vraag naar de wenselijkheid en de reikwijdte van de desbetreffende wijziging veelal ook de vraag hoe moeten worden omgegaan met de ‘bestaande gevallen’. Het vraagstuk van fiscaal-wettelijk overgangsrecht is dan ook een ‘evergreen’. De belangstelling voor het vraagstuk is soms groot, soms klein, maar steeds latent aanwezig. Afgelopen jaar was vruchtbaar. Zo is er rechtspraak van de Hoge Raad geweest met betrekking tot terugwerkende kracht van belastingregelgeving. Bijvoorbeeld HR 16 januari 2009, nr. 07/12243, NTFR 2009/249, HR 24 april 2009, nr. 43.963, NTFR 2009/1189, en HR 2 oktober 2009, nrs. 07/10481 en 07/13624, NTFR 2009/2093 en NTFR 2009/2094. Voorts kwamen overgangsrechtelijke vragen aan de orde tijdens het wetgevingsproces met betrekking tot de wijziging van de Successiewet en de ‘flits’reparatiewetgeving naar aanleiding van de pensioen/lijfrente-emigratiearresten van 19 juni 2009. Wet van 17 december 2009, Stb. 564 (Kamerstukken 31 930) en Wet van 8 juli 2009, Stb. 304 (Kamerstukken 31 990). Ook is er in de literatuur de nodige aandacht geweest voor overgangsrecht. Behalve enige artikelen Bijvoorbeeld de bijdragen van J.C.K.W. Bartel en L.G.M. Stevens in de Niessen-bundel (Rens Pieterse (red.), Draaicirkels van formeel belastingrecht), de TFO-special over overgangsrecht (TFO 2010, nr. 1), J.P. Boer, A.O. Lubbers en M. Schuver-Bravenboer, ‘Het overgangsrecht bij de invoering van de schenk- en erfbelasting beoordeeld’, WFR 2009/750, M.R.T. Pauwels, ‘Fiscaal wettelijk overgangsrecht in Nederland', in: P. Popelier en J. Van Nieuwenhove (red.), Regelgeving & Tijd, 2009, p. 163-203, alsmede J.L.M. Gribnau en M.R.T. Pauwels, ‘Retroactivity and Tax Legislation in the Netherlands, A theoretical framework and assessment’, binnenkort te verschijnen in International Tax Law Review. zijn twee proefschriften over fiscaal overgangsrecht verschenen; dat van Schuver-Bravenboer M. Schuver-Bravenboer, Fiscaal overgangsbeleid, Kluwer, Deventer 2009. en dat van mij. M.R.T. Pauwels, Terugwerkende kracht van belastingwetgeving: gewikt en gewogen, Sdu Uitgevers, Amersfoort 2009. Op uitnodiging van de redactie van NTFR Beschouwingen doe ik hier verslag van de hoofdlijnen van mijn onderzoek. Ik heb daarbij uiteraard gebruikgemaakt van hoofdstuk 13 (Conclusie) in mijn proefschrift. Zie voorts voor een bespreking van mijn proefschrift de bijdrage van L.J.A. Pieterse in WFR 2009/1436. In dit verslag concentreer ik me op het rechtstheoretische deel van mijn onderzoek. Aan het slot geef ik een kort overzicht van de positiefrechtelijke component van het onderzoek.

De aanleiding tot deze bijdrage zijn de aanpassingen van het Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst (BBBB) Besluit van 24 december 2009, nr. CPP2009/2156M, Stcrt. 2009, 20 226. per 1 januari 2010. Deze hangen merendeels samen met de aanscherping van bestaande en de invoering van nieuwe verzuimboetebepalingen. Sommige aanpassingen betreffen vergrijpboeten, zoals die inzake de inkeerregeling. De meeste aanpassingen hangen samen met wijzigingen van boetebepalingen in de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR), sommige met wijzigingen in andere fiscale wetten. Zo nodig ga ik ook in op eerdere wijzigingen van het uitvoeringsbeleid, met name die met ingang van 2009 Besluit van 9 december 2008, nr. CPP2008/2386M, Stcrt. 2008, 247. en medio 2009 in werking zijn getreden Besluit van 25 juni 2009, nr. CPP2009/1062M, Stcrt. 2009, 9 896..