Aflevering 5

Na bijna veertig jaar en ruim 400 arresten van het Hof van Justitie (HvJ) is de coördinatieverordening op het gebied van de sociale zekerheid nr. 1408/71 Verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de socialezekerheidsbepalingen op loontrekkenden en hun gezinnen, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, PbEG 1971, L 149/2. (hierna: Vo. 1408/71) aan vernieuwing toe. Een belangrijke overweging om een nieuwe verordening in te voeren is de wens de oude verordening te moderniseren en te vereenvoudigen. Met ingang van 1 mei 2010 is Vo. 1408/71 vervangen door Verordening nr. 883/2004 Verordening (EG) nr. 883/2004 van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels, PbEU 2004, L 166/1. (hierna: Vo. 883/2004). Dat wil overigens niet zeggen dat de eerstgenoemde verordening geheel zonder betekenis wordt. Er geldt voor bestaande situaties een overgangsrecht van tien jaar. Naar schatting vallen 400.000 Nederlanders onder de EU-regelgeving waardoor ze gebruik kunnen maken van socialezekerheidsarrangementen in andere lidstaten. Nota internationale arbeidsmobiliteit en sociale zekerheid, 18 september 2009, p. 8.

De vernieuwde Successiewet 1956 (hierna: SW 1956) houdt de vakbladen tot nu toe goed gevuld. Daarbij valt op dat vooralsnog met name aandacht wordt besteed aan de onderwerpen die ook in de parlementaire geschiedenis aan bod zijn gekomen. Hierdoor zouden onderwerpen aan de aandacht van de lezer kunnen ontsnappen, die bewust of onbewust niet met zoveel woorden aan bod zijn gekomen tijdens de parlementaire behandeling, maar wel - bedoeld of onbedoeld - gewijzigd zijn en mogelijk belangrijke gevolgen met zich kunnen brengen. Een voorbeeld hiervan betreft het opvolgend vruchtgebruik.

De Hoge Raad heeft in zijn arresten van 21 maart 2008, NTFR 2008/614 en NTFR 2008/615 prejudiciële vragen gesteld aan het Hof van Justitie (HvJ) over de verenigbaarheid van de verlengde navorderingstermijn van art. 16, lid 4, AWR met het EG-Verdrag (inmiddels het Verdrag inzake de werking van de Europese Unie: VwEU), in het bijzonder met de vrijheden van het diensten- en het kapitaalverkeer. Het HvJ oordeelt in het arrest van 11 juni 2009, dat de regeling in beginsel een verboden beperking van zowel het vrij verrichten van diensten als het vrije verkeer van kapitaal is, maar dat er wel een rechtvaardiging is, namelijk dat art. 16, lid 4, AWR ertoe bijdraagt de doeltreffendheid van de fiscale controles te waarborgen en belastingfraude te bestrijden. In het kader van de proportionaliteit onderscheidt het Hof twee gevallen, het geval dat de inspecteur niet beschikt over aanwijzingen betreffende de buitenlandse bankrekeningen en het geval dat de inspecteur wel beschikt over aanwijzingen. In het eerste geval is de verlengde navorderingstermijn van toepassing. In het tweede geval is er volgens het Hof geen rechtvaardiging voor toepassing van een verlengde navorderingstermijn die er niet toe strekt, de belastingautoriteiten in staat te stellen op nuttige wijze gebruik te maken van regelingen voor wederzijdse bijstand tussen lidstaten. De Hoge Raad heeft in het arrest van 26 februari 2010 het oordeel van het Hof ‘vertaalt’ naar de Nederlandse situatie. De Hoge Raad volgt het onderscheid in twee gevallen en oordeelt betreffende de situatie waarin de inspecteur beschikt over aanwijzingen, dat de aanslag moet worden: ‘opgelegd met inachtneming van het tijdsverloop dat na het opkomen van de bedoelde aanwijzingen noodzakelijkerwijs is gemoeid met (i) het verkrijgen van de inlichtingen die nodig zijn voor het bepalen van de verschuldigde belasting, en tevens (ii) het met redelijke voortvarendheid voorbereiden en vaststellen van een aanslag aan de hand van de gegevens die de inspecteur ter beschikking staan’.

In 2008 heb ik samen met Daniël Smit een beschouwing gewijd aan de vraag op welke wijze het Hof van Justitie (HvJ) de prejudiciële vraag van de Hoge Raad met betrekking tot de Nederlandse grensoverschrijdende fiscale eenheid zou moeten beantwoorden. B.J. Kiekebeld en D.S. Smit, ‘Fiscale eenheid (weer) over de grenzen’, NTFR-B 2008/41. Zoals bekend heeft de Hoge Raad op 11 juli 2008 arrest gewezen in de zaak waarin de vraag centraal staat of Nederland een grensoverschrijdende fiscale eenheid met een buitenlandse dochter moet toestaan op basis van het EU-recht. HR 11 juli 2008, nr. 43.484, NTFR 2008/1444. De Hoge Raad kwam na een uitgebreid betoog tot de conclusie dat het antwoord op deze vraag niet eenduidig uit de Europese rechtspraak valt af te leiden en heeft de vraag daarom voorgelegd aan het HvJ. Eindelijk heeft het HvJ het verlossende woord gesproken. De conclusie is even simpel als opvallend: Nederland is niet verplicht een grensoverschrijdende fiscale eenheid toe te staan. De vraag die opkomt is hoe dit arrest zich verhoudt tot de eerdere jurisprudentie van het HvJ ten aanzien van fiscale-eenheidachtige regelingen. Om dat goed te kunnen plaatsen zal ik hieronder de kern herhalen van de belangrijkste arresten die aan X-Holding vooraf zijn gegaan.