Aflevering 6

In vergelijking met de telkens oplaaiende discussies over de verdergaande beperking van de hypotheekrenteaftrek in de Wet IB 2001, is de aftrekbaarheid van periodieke betalingen voor de rechten van erfpacht, opstal en beklemming in verband met de eigen woning een rustig bezit. Op de (fiscaal)politieke agenda vertegenwoordigt het ‘Hwoord’ een belangrijk en controversieel thema dat na het Catshuisdebacle en het zogeheten Lenteakkoord, ook in de aanstaande verkiezingsronde een veelbesproken onderwerp zal zijn. Vooralsnog staat de discussie omtrent de aftrek van periodieke betalingen voor beperkte rechten in verband met de eigen woning aanzienlijk minder in de publieke belangstelling. Het onderwerp is voor een breed publiek waarschijnlijk ook minder toegankelijk. Het is te juridisch van aard en begrippen als ‘canon’ en ‘retributie’ spreken nu eenmaal minder tot de verbeelding dan het eenduidige begrip ‘hypotheekrente’. Voor een kleiner publiek – bestaande uit fiscalisten en financiële planners – is de discussie rondom de aftrekbaarheid van erfpachtcanons en opstalretributies echter bijzonder actueel.

In februari 2008 verscheen het rapport van de commissie die de naam draagt van haar voorzitter, het lid van de Hoge Raad A. Hammerstein.Versterking van de cassatierechtspraak, Rapport van de Commissie normstellende rol Hoge Raad, Den Haag februari 2008. Het rapport werd besproken door J.J.M. Jansen, ‘De toekomst van de Belastingkamer van de Hoge Raad’, WFR 2009/6794, p. 27, en R. den Ouden, ‘Een gesloten cassatiepoort’, NTFR 2009/867. In het rapport werden voorstellen gedaan omtrent het functioneren van de Hoge Raad; onder meer werd geadviseerd tot een wetswijziging waarbij het college de mogelijkheid zou worden geboden om zaken van onvoldoende belang buiten behandeling te laten. In het wetsvoorstel (32 576) waarin de regering de voorstellen van de commissie implementeerde, is dat onderdeel neergelegd in een nieuw artikel 80a van de Wet op de rechterlijke organisatie. Eerder verscheen een voorontwerp van wet. Het is opgenomen in de bundel N.J.H. Huls (red.), Versterking van de cassatierechtspraak van de Hoge Raad, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag 2009. Zie voorts de symposiumbundel A.M. Hol, I. Giesen en F.G.H. Kristen (red.), De Hoge Raad in 2025. Contouren van de toekomstige cassatierechtspraak, Boom Juridische Uitgevers, Den Haag 2011. Zie over het symposium en wat daaraan voorafging L.M. Brouwer-Harten, TFB 2009/02.

Het bestuursorgaan legt geen bestuurlijke boete op wanneer aan de overtreder wegens dezelfde overtreding al eerder een bestuurlijke boete is opgelegd (art. 5:43 Awb). Op deze regel wordt inbreuk gemaakt door het op 1 januari 2012 in werking getreden art. 67q AWR. Wet van 22 december 2011 (Overige fiscale maatregelen 2012), Stb. 2011, 640 (art. XI en XXIII). Op grond van deze bepaling kan de inspecteur bij nieuwe bezwaren een vergrijpboete opleggen voor hetzelfde feit als waarvoor eerder een verzuimboete is opgelegd. Ik ga achtereenvolgens in op nut en noodzaak van een regeling als art. 67q AWR, op het begrip ‘hetzelfde feit’ en op de regeling van art. 67q AWR, met name het begrip ‘nieuwe bezwaren’.

Op 10 mei 2012 heeft het Hof van Justitie EU (HvJ) het arrest Santander gewezen. HvJ 10 mei 2012, zaak C-338/11 (Santander), NTFR 2012/1372 met commentaar van Nijkeuter. In het arrest Santander werden verschillende instellingen voor collectieve belegging in effecten (icbe's) uit België, Duitsland, Spanje en de Verenigde Staten, die met beleggen in aandelen van Franse vennootschappen op grond van de Franse belastingwet onderworpen aan een bronheffing van 25% op uitgekeerde dividend. Dividenden die werden betaald aan in Frankrijk gevestigde icbe's waren echter vrijgesteld van bronheffing. Dit verschil van behandeling vormde volgens het HvJ een beperking van het vrije verkeer van kapitaal, die alleen kan worden toegestaan als het om situaties gaat die niet objectief vergelijkbaar zijn of indien de beperking door een dwingende reden van algemeen belang wordt gerechtvaardigd. De verwijzende rechter wilde weten of bij de vergelijkbaarheid van de situaties de vraag of naast de situatie van de icbe's ook de situatie van de aandeelhouders in aanmerking moest worden genomen. Volgens het HvJ was de fiscale situatie van de deelnemers in deze icbe's niet relevant bij de beoordeling of de Franse regeling discriminerend is. Het onderscheid kon verder niet worden gerechtvaardigd door een verschil in situatie of door dwingende redenen van algemeen belang, zoals de verdeling van heffingsbevoegdheden, de noodzaak tot fiscale controles of de samenhang van het belastingstelsel. De Franse dividendbelasting was daarom strijdig met het EU-recht. Tot slot oordeelde het HvJ dat er geen reden is om de werking van het arrest in de tijd te beperken.