Aflevering 7

In het arrest dat de aanleiding voor deze Beschouwing vormt, HR 13 april 2012, nr. 10/02196, is – vereenvoudigd weergegeven – sprake van een vermogensobject dat ter beschikking gesteld wordt aan een vennootschap die ontbonden wordt. De vraag is dan of het vermogensobject direct bij het ontbinden van de vennootschap de sfeer van de terbeschikkingstellingsregeling verlaat of dat hiermee gewacht moet (of mag) worden tot het moment waarop het vermogensbestanddeel vervreemd wordt. De Hoge Raad lost deze kwestie op door een parallel te trekken met het winstregime waar het vaste jurisprudentie is dat dergelijke ‘achterblijvende vermogensbestanddelen’ tot het ondernemingsvermogen blijven behoren indien deze worden aangehouden tot zich een geschikte gelegenheid voor vervreemding voordoet (HR 25 oktober 1978, BNB 1979/56) of een nieuwe bestemming wordt gevonden (HR 28 september 1994, BNB 1994/312). Voor de beëindigende terbeschikkingsteller betekent een en ander dat de overgang naar de sfeer van inkomen uit sparen en beleggen (en de daarmee gepaard gaande afrekening) niet direct bij de ontbinding van de vennootschap mag plaatsvinden. Het voorgaande roept de vraag op in welk opzicht een terbeschikkingsteller vergeleken kan worden met een ondernemer.

Rijnvarenden vormen sinds lange tijd een speciale groep op het gebied van de sociale verzekeringen. Voor hen geldt namelijk geruime tijd voor de invoering van de Verordening 1408/71 (verder: Vo. 1408/71) Voluit: Verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de sociale zekerheidsregeling op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, PbEG 1971, L 149/2. een afzonderlijk verdrag, het Rijnvarendenverdrag. Zie Verdrag betreffende de sociale zekerheid van Rijnvarenden van 27 juli 1950, Trb. 1952, 215. Het verdrag is enkele malen herzien. Zie o.a. Trb. 1981, 43, Trb. 1987, 191 en Trb. 1990, 72. De recente stroom jurisprudentie inzake Rijnvarenden en hun verzekeringsplicht doet vermoeden dat het om een groot aantal betrokkenen gaat. De totale vloot die gebruik maakt van de Rijn wordt geschat op ongeveer 6.900 schepen, waarvan per dag ongeveer 600 schepen de Nederlands-Duitse grens passeren. Centrale Commissie voor de Rijnvaart, http://www.ccr-zkr.org/12030100-nl.html#03, geraadpleegd op 26 juni 2012. Het precieze aantal Rijnvarenden is echter niet duidelijk; hun aantal wordt grofweg geschat op 30.000 à 40.000. Zie de Centrale Commissie voor de Rijnvaart. Precieze cijfers zijn niet te geven, daar in deze beroepsgroep vrije ondernemers en werknemers naast elkaar bestaan. Ook op fiscaal gebied laten de Rijnvarenden van zich horen, met name bij de vraag waar zich de leiding van een onderneming bevindt. Zie bijvoorbeeld brief van 11 mei 2010, nr. IFZ2010/286U, NTFR 2010/1161 en HR 25 maart 2011, nr. 10/00157, NTFR 2011/798, met commentaar van M.E. Kastelein.

De arresten van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens (hierna: EHRM) over het zwijgrecht en het nemo tenetur-beginsel, Funke v. Frankrijk, Saunders v. UK en J.B. v. Zwitserland EHRM 25 februari 1993, Funke BNB 1993/350, EHRM 17 december 1996, Saunders, BNB1997/254, EHRM 3 mei 2001, J.B., BNB 2002/26, EHRM 4oktober 2005, zie ook Shannon v. UK , EHRM 4 oktober 2005, no. 6563/03, Jalloh v. Duitsland, NJ 2007/226 en EHRM 29 juni 2007, O’Halloran and Francis v. UK, NJ 2008/25. hebben vragen opgeroepen over de verhouding tussen art. 6 EVRM en de verplichting om informatie te verstrekken ten behoeve van de belastingheffing in de situatie dat de informatie ook gebruikt kan worden voor het opleggen van een boete, dan wel voor een strafrechtelijke vervolging. Zie onder meer de noot van M.W.C. Feteris bij HR 27 juni 2001, BNB 2002/27c, conclusie van A-G Wattel bij HR 22 maart 2008, NTFR 2008/614, G.P. Hamer, N.W.A. Dekens, ‘Enige beschouwingen over het nemo tenetur beginsel in het fiscale recht’, TFB 2006,02, J.H. Asbreuk, ‘Toets artikel 47 AWR aan artikel 6 EVRM’, NTFR-B 2008/30. Er was behoefte aan nadere uitleg, die het EHRM heeft gegeven in de arresten Marttinen en Chambaz. In de zaak Chambaz wordt specifiek ingegaan op de vraag hoe art. 6 EVRM zich verhoudt tot een verplichting om informatie te verstrekken ten behoeve van de belastingheffing, indien niet is uit te sluiten dat de informatie verstrekt ten behoeve van de belastingheffing, mogelijk (later) wordt gebruikt in een boete- of strafprocedure. Hierna zal ik eerst de stand van zaken weergeven, inclusief de oordelen van de Hoge Raad. Daarna ga ik in op de verhouding tussen art. 6 EVRM en belastingheffing en vervolgens zal ik de arresten Marttinen en Chambaz Het arrest is van de ‘cinquième section’. Het arrest van deze ‘Chamber’ van het EHRM is nog niet definitief. De zaak kan nog worden voorgelegd aan de ‘Grand Chamber’. De beslissing is niet unaniem, van de zeven rechters hebben twee rechters ‘dissenting opinions’. bespreken.

Op Europees niveau wordt al geruime tijd gesproken over de btw-behandeling van vouchers. Tot voor kort bleef dit project steken in discussies, seminars en consultatierondes. Onlangs volgde echter een tastbaar resultaat: een voorstel van de Europese Commissie (EC) over de btw-gevolgen van de uitgifte, distributie en inwisseling van vouchers. Dit voorstel was vergezeld van een ‘Impact Assessment’ waarin de knelpunten in de huidige praktijk de revue passeren. Lidstaten hebben belang bij een harmonisatie van btw-regels voor vouchers met name om een verder weglekken van belastinginkomsten te voorkomen. Het weglekken van belastinginkomsten en het voorkomen daarvan mogen zich in de huidige tijden van crisis in een bijzondere belangstelling verheugen. Aldus bezien heeft het vouchervoorstel de wind mee.