Aflevering 1

Op 1 januari 2013 is de Wet Bestuur en ToezichtStb. 2011, 275. Per dezelfde datum is ook de bijbehorende Reparatiewet Wet bestuur en toezicht, Stb. 2012, 440, van kracht geworden. in werking getreden. In deze wet is (onder andere) de basis gecreëerd voor een monistisch bestuursmodel (‘one-tier board’), waarin uitvoerende en niet-uitvoerende/toezichthoudende taken in één bestuursorgaan worden verenigd. Daarmee is voor de inrichting van het bestuur en toezicht in nv’s en bv’s een alternatief geboden voor het dualistische bestuursmodel bestaande uit een bestuur en een raad van commissarissen (‘two-tier board’).

Eén van de onechte eindheffingen in Afdeling 2 ‘Pseudo-eindheffing’ van Hoofdstuk V ‘Heffing van de inhoudingsplichtige’ van de Wet LB 1964 is de 52%-strafheffing over regelingen voor vervroegd uittreden (hierna: RVU). Art. 32ba Wet LB 1964 legt de werkgever een strafheffing op van 52% indien hij aan zijn werknemer(s) een of meer RVU-uitkeringen betaalt of premies inlegt in een fonds ter financiering ervan.

Het begrip vervreemding of aliënatie heeft verschillende betekenissen. Zo wordt het in meer psychologische zin in verband gebracht met verlies van zicht op de werkelijkheid en het verloren gaan van een eigen identiteit Zie Encyclopedie van de filosofie. Van de oudheid tot vandaag, Boom, Amsterdam 2007, p. 521-522. (een wijdverspreid fenomeen, ook onder fiscalisten, voor wie de moeite neemt om in de spiegel te kijken). De gangbare betekenis die in het belastingrecht aan het begrip vervreemding wordt toegekend, houdt in zekere zin verband met voornoemde duiding, al is daarvoor wel enig inlevingsvermogen vereist. In het belastingrecht moet (namelijk) worden aangenomen dat waar een regeling is gebaseerd op het begrip vervreemding, het gaat om een rechtshandeling die ertoe strekt een goed te doen overgaan in het vermogen van een ander (een ‘vreemde’). Conclusie A-G Van Soest van 29 november 1996, nr. 32.468, BNB 1997/307, onderdeel 6.7. Deze definitie wordt ook gebruikt in het kader van de heffing van vennootschapsbelasting (HR 4 juni 2010, nr. 08/01549, NTFR 2010/1375, BNB 2010/236, r.o. 3.5). Een vervreemding resulteert er derhalve in dat de band tussen een rechtssubject – een belastingplichtige – en een object, bijvoorbeeld een pakket aandelen dat tot een aanmerkelijk belang behoort, wordt doorgesneden. Of dramatischer gezegd: verloren gaat. Of sprake is van een vervreemding is – buiten de wereld van het gebruikelijke en alledaagse – niet altijd even gemakkelijk te bepalen. Het staat niet vast dat iedere feitelijke constellatie onder de reikwijdte van het begrip vervreemding kan worden gebracht. Een voorbeeld verschaft HR 17 april 1991, nr. 26.866, BNB 1991/180. Zie tevens onderdeel 2 van de noot van J.E.A.M. van Dijck onder dit arrest. Soms tracht een belastingplichtige daarop in te spelen. Hij probeert dan de situatie die mogelijk een vervreemding in het leven roept te vervormen, Een van het type gedragingen dat gericht is op belastingontwijking (zie daarover uitgebreid: D.A. Albregtse, ‘Belastingontwijking en de bestrijding ervan: een economische benadering’, in: P. Kavelaars (red.), ‘Ongewenste belastingontwijking?’ De jacht naar een fair share, Rotterdam 2013, p. 8-9). en wel op zodanige wijze dat het belastbare feit wordt vermeden dan wel illusoir wordt gemaakt. Dat is van alle tijden. In de sfeer van het aanmerkelijkbelangregime heeft de Belastingdienst constructies gesignaleerd, waarbij wordt getracht – door gebruik te maken van de vermeende onvolkomenheden van het begrip vervreemding – de in Nederland opgebouwde aanmerkelijkbelangclaim door enkele manoeuvres ‘af te schudden’. Dat gebeurt, kort gezegd, door de inschakeling van een entiteit die als een afgezonderd particulier vermogen kan worden aangemerkt. Het beoogde resultaat van de bedoelde inschakeling is, dat de tot een aanmerkelijk belang behorende aandelen uiteindelijk overgaan in het vermogen van een ander, zonder dat een vervreemding van het aanmerkelijk belang kan worden aangewezen. Als al een (fictieve) vervreemding heeft plaatsgevonden, omdat de aanmerkelijkbelanghouder uit Nederland is vertrokken (emigratie), wordt met deze opzet getracht te voorkomen dat wordt aangelopen tegen de regels voor invordering van een conserverende aanslag. Brief staatssecretaris van Financiën van 17 september 2013, nr. AFP2013/613, NTFR 2013/1848, V-N 2013/46.20. De wetgever heeft op deze constructies gereageerd en per 1 januari 2014 enkele nieuwe bepalingen geïntroduceerd. Wet van 18 december 2013 tot wijziging van enkele belastingwetten en enige ander wetten (Overige fiscale maatregelen 2014), Stb. 2013, 566. Daartoe behoort ook een nieuwe fictieve vervreemding. In deze Beschouwing komt zij aan de orde en wordt de vraag beantwoord in hoeverre de reactie van de wetgever noodzakelijk is (geweest).

In het Belastingplan 2014 is de keuzeregeling voor buitenlandse belastingplichtigen om als binnenlandse belastingplichtige te worden aangemerkt (art. 2.5 Wet IB 2001) vervangen door de regeling voor kwalificerende buitenlandse belastingplichtigen (art. 7.8 Wet IB 2001). De keuzeregeling werd oorspronkelijk ingevoerd om de Nederlandse wetgeving in overeenstemming te brengen met het EU-recht. Kamerstukken II, 1998-1999, 26 727, nr. 3, p. 79-80. De keuzeregeling werd daarbij zelfs ruimer dan het EU-recht voorschreef. In deze Beschouwing ga ik voor een goed begrip eerst kort in op de jurisprudentie van het HvJ en vervolgens op de keuzeregeling. Daarna komt de nieuwe bepaling voor kwalificerende buitenlandse belastingplichtigen aan de orde.