Aflevering 8

Geïnspireerd door strafrechtelijke uitspraken, een recente uitspraak van het College van Beroep voor het BedrijfslevenCollege van Beroep voor het Bedrijfsleven, 8 april 2004, AWB 03/567, NJB 2004/21, p. 1092. en de digitalisering van informatieverschaffing aan de Belastingdienst, wil ik in dit artikel aandacht besteden aan de vraag of het heden ten dage het adagium opgaat dat de belastingplichtige aansprakelijk blijft voor fouten die door de door hem ingeschakelde adviseur zijn gemaakt. De Hoge Raad heeft reeds in 1988 uitgemaakt dat opzet of grove schuld van de door belastingplichtige ingeschakelde adviseur op conto van de belastingplichtige komt, tenzij deze aantoont dat hij in redelijkheid niet hoefde te twijfelen aan de fiscale aanvaardbaarheid van de mededeling van de adviseur of zijn adviezenHoge Raad 15 juli 1988, nr. 24.483, BNB 1988/270.. Uit dit arrest kan men de conclusie trekken dat in beginsel de belastingplichtige aansprakelijk blijft, tenzij hij kan aantonen dat hij aan de adviezen van de adviseur niet hoefde te twijfelen. De vraag is of heden ten dage deze aansprakelijkheid nog steeds eenzijdig in de richting van de belastingplichtige kan worden geschoven. Waarom moet de belastingplichtige de dupe zijn en blijven van een wetgeving die uitgaat van een verouderde gedachtegang? De vraag naar de privaatrechtelijk bepaalde claimcultuur wil ik hier niet aan de orde stellen. In dit artikel wil ik het traject van de strafrechtelijke en bestuursrechtelijke bestraffing belichten, waaraan mijns inziens ten onrechte nog te weinig aandacht wordt besteed. Allereerst zal ik het boetebeleid in zijn algemeenheid bespreken. Daarna zal ik de rol van de voorwaardelijke opzet in het fiscale straf(boete)recht aan de orde stellen. Voorts zal ik uiteenzetten hoe de toerekening van schuld aan de belastingplichtige en diens adviseur plaatsvindt. Tot slot zal ik mijn bevindingen en aanbevelingen geven.

Op 31 mei 2001 is de BetVo in werking getreden. De BetVo geeft bindende regels voor de wijze van betekening en kennisgeving in de EU-lidstaten van gerechtelijke en buitengerechtelijke stukken in burgerlijke of in handelszaken. De BetVo heeft twee doelen: het verbeteren van de snelheid en doelmatigheid van de betekening van stukken, alsmede de bescherming van de belangen van de geadresseerde. De BetVo is van toepassing binnen alle lidstaten van de Europese Unie, behalve Denemarken. Vanaf datum toetreding tot de EU is de BetVo eveneens van toepassing in nieuwe lidstaten.

Inleiding

Waarom dan dit verplichte elektronische indienen? De voornaamste reden lijkt een lastenverlichting te zijn voor zowel de Belastingdienst als het bedrijfsleven. Door meer taken bij de belastingplichtige te leggen, kan de Belastingdienst namelijk grotere volumes behandelen. Maar, zoals in Kamerstukken II 29 210, nr. 3 is te lezen, levert verplichte elektronische aangifte niet alleen voor de Belastingdienst een belangrijke efficiencywinst op, ook bedrijven en adviseurs zouden hiervan moeten kunnen profiteren. In het verleden zijn diverse onderzoeken uitgevoerd naar de effecten van elektronische communicatie tussen Belastingdienst en ondernemers, respectievelijk fiscale intermediairs. Uit deze onderzoeken is geconcludeerd dat elektronisch aangeven tot een structurele lastenverlichting leidt voor het bedrijfsleven van ten minste € 50 miljoen per jaar. In deze studies zijn de kosten die samenhangen met de eenmalige omschakeling naar een voorgeschreven vaste standaard voor de aanlevering van winstgegevens gemakshalve niet meegenomen.

Met een verhandeling over samenloop van fiscale boeten kan men gemakkelijk in herhaling vervallen. Alweer een opsomming en bespreking van de bekende reeks geijkte rechterlijke uitspraken. Om uiteindelijk vast te stellen dat de rechter, soms onder vermelding van een handzaam leerstuk, belanghebbende ‘redt’ met het instrument van de evenredige straftoemeting. Het onderwerp ‘vraagt’ om een enigszins afwijkende behandeling. Vandaar een introductie die een slordige 1.750 jaar terug gaat in de tijd. Veel aspecten van samenloop van fiscale boeten zijn eerst goed vanuit de historie te verklaren. Diezelfde historie biedt tevens aanknopingspunten voor een heroriëntatie op de hedendaagse praktijk.

De casus in deze zaak lag als volgt. De belanghebbende had van een derde de rechten verworven tot het produceren van speciale cilinders. In hetzelfde jaar richtte belanghebbende een vennootschap op naar het recht van de Nederlandse Antillen. Vervolgens verwierf die vennootschap het recht om deze cilinders te produceren. Belanghebbende kwam met de Antilliaanse vennootschap overeen om de cilinders verder te verkopen en te produceren, en betaalde daarvoor een royalty van 5% over de verkopen. Bij een boekenonderzoek bleek dat een due-diligenceonderzoek was ingesteld ten behoeve van een bank. De inspecteur wenste inzage in dit due-diligencerapport en in de verslagen van management- en commissarissenvergaderingen.