Aflevering 1

Het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen heeft zich herhaaldelijk gebogen over de aanvaardbaarheid van nationale bewijsregels die ertoe leiden dat de belastingplichtige in een dusdanig moeilijke bewijspositie geraakt, dat hij zijn gemeenschapsrechten niet daadwerkelijk geldend kan maken voor de nationale rechter. Kan er echter op grond van die jurisprudentie worden geconcludeerd dat de omkering van de bewijslast in fiscale zaken onverenigbaar is met het gemeenschapsrecht?

Beslissingen van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen hebben terugwerkende kracht. Dat wil zeggen dat de uitleg die het HvJ EG aan een voorschrift van het gemeenschapsrecht geeft, vanaf het tijdstip van de inwerkingtreding van dat voorschrift geldt. In uitzonderingsgevallen ziet het HvJ EG aanleiding de terugwerkende kracht van zijn beslissing te beperken. Op dit moment zijn alle ogen gericht op een tweetal nog aanhangige zaken – de zogenoemde IRAP-zaak en de zaak MeilickeZaken C-475/03 en C-292/04. – waarin wordt bepleit de temporele werking van de beslissing van het HvJ EG te beperken. In deze bijdrage zullen wij aandacht besteden aan de omstandigheden die van belang zijn voor de beantwoording van de vraag of de werking van beslissingen van het HvJ EG in de tijd moet worden beperkt. Daarbij spelen ‘dwingende overwegingen van rechtszekerheid’ een belangrijke rol. Eerst zullen wij echter betogen dat er goede redenen zijn het rechtszekerheidsargument in deze sfeer te relativeren.

In dit artikel gaat het om de invloed van het gemeenschapsrecht op nationale bezwaar- en beroepstermijnen.Dit artikel vormt deels een bewerking van mijn annotatie onder HR 18 februari 2005, FED 2005/63 alsmede van mijn bijdrage (hoofdstuk 7) aan drs. B.J. Kiekebeld (eindred.), Nederlands belastingrecht in Europees perspectief, FED Fiscale Actualiteiten, Deventer 2004, p. 137-153. Concreet gaat het daarbij om vragen als: in hoeverre leidt het gemeenschapsrecht ertoe dat een na een bezwaar- of beroepstermijn ingediend schriftuur toch ontvankelijk geacht moet worden, en in hoeverre kan op basis van het gemeenschapsrecht geconcludeerd worden dat de wettelijke bezwaar- en beroepstermijn van zes weken te kort is. Het gaat in deze bijdrage niet om de vraag of het beginsel van formele rechtskracht in strijd is met het gemeenschapsrecht en ook niet om de vraag in hoeverre een bestuursorgaan gehouden is terug te komen op onherroepelijk vaststaande besluiten. Aan deze thema’s wordt elders in dit blad aandacht besteed.

De invloed van het Europees Verdrag ter Bescherming van de Rechten van de Mens en de daarbij behorende Protocollen op het Nederlandse belastingrecht lijkt te worden onderschat, gelet op de beperkte hoeveelheid van door Nederlanders ingediende klachten bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.Aangezien deze bijzondere aflevering van het Tijdschrift voor Formeel Belastingrecht over Europees recht gaat, is het interessant om nader in te gaan op de verschillen tussen de jurisprudentie van het Hof van Justitie der Europese Gemeenschappen enerzijds en het EHRM anderzijds.

De Nederlandse bestuursrechtelijke regeling voor de vergoeding van proceskostenZie art. 8:75 Awb en Besluit proceskosten bestuursrecht (Bpb), voorheen art. 5 Wet administratieve rechtspraak belastingzaken (Warb) en Besluit proceskosten fiscale procedures (Bpf). is sinds geruime tijd een terugkerend onderwerp van discussie in de fiscale literatuur.Zie onder andere H.J. Simon, ‘Een Europese tijdbom onder de regeling van de proceskosten?’, NJB 1991/1, en A.W. van der Woude, ‘Proceskostenvergoeding en gemeenschapsrecht’, FED 1993/900. De laatste jaren buigen de gerechtshoven en de Hoge Raad zich over de vraag of de forfaitaire vergoeding door de Europeesrechtelijke beugel kan. De civiele kamer van de Hoge Raad heeft in de zaak Den HaanHR 17 december 2004, V-N 2005/5.4, BNB 2005/239c, NTFR 2005/313, FED 2005/26, FED 2005/38 en NJ 2005, 361. geoordeeld dat het nationale stelsel van forfaitaire vergoeding van proceskosten niet in strijd is met EG-recht.Onderliggend geschil is de schending van EG-recht (op basis van het niet toepassen van het arrest Asscher). De Belastingkamer van de Hoge Raad kwam eveneens tot deze conclusieHR 7 oktober 2005, nr. 35.729, FED 2005/100, V-N 2005/49.5 en LJN AU3929. in de vervolgprocedure over de proceskosten gemaakt in de zogenoemde Bosal-zaak. Wij achten de uitkomst van deze arresten evenals de magere motivering van de Hoge Raad op zijn minst opmerkelijk. Daar komt bij dat het Hof van Justitie van de EG de D-zaak nog niet had afgedaan ten tijde van het wijzen van het arrest in de zaak Den Haan. De kans was daarom aanwezig dat hij zou ingaan op de stellingen van A-G ColomerZie conclusie A-G D. Ruiz-Jarabo Colomer van 26 oktober 2004 in zaak C-376/03, onder andere gepubliceerd in NTFR 2004/1717 en V-N 2004/63.7. over de strijdigheid van de forfaitaire proceskostenvergoeding met EG-recht.

In art. 16, lid 3 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen is vastgelegd dat de bevoegdheid tot het vaststellen van een navorderingsaanslag vervalt door verloop van vijf jaar na het tijdstip waarop de belastingschuld is ontstaan. Voor bestanddelen die in het buitenland worden gehouden of zijn opgekomen, is in het vierde lid van hetzelfde artikel echter een uitzondering gemaakt. In dergelijke gevallen bedraagt de navorderingstermijn namelijk twaalf jaar (verlengde navorderingstermijn).

‘Gedane zaken nemen geen keer’. Dit motto geldt in principe ook in het belastingrecht. Belastingplichtigen kunnen tegen belastingaanslagen bezwaar maken en vervolgens beroep instellen. Als zij van die gelegenheid geen gebruikmaken, of uiteindelijk in het ongelijk worden gesteld, komt de aanslag onherroepelijk vast te staan.

In een special over ‘Europa’ mag een artikel over de samenwerking op het gebied van de communautaire fiscale inlichtingenuitwisseling natuurlijk niet ontbreken, vooral niet omdat dit verschijnsel de laatste tijd meer dan ooit de aandacht heeft getrokken, zowel in de literatuur als bij het ‘grote publiek’.